مسئولیت کیفری به کارگیری وسایل بدون‌سرنشین خودکار از دید حقوق بین الملل بشردوستانه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

نویسنده مسئول: استادیار دانشگاه علوم دریایی امام خمینی(ره)، نوشهر، ایران

چکیده

توسعه و به­کارگیری سامانه‌های رباتیک و افزایش استقلال آنها زمینه به­کارگیری این تسلیحات را در مخاصمات مسلحانه فراهم کرده است. در این بین، وسایل بدون سرنشین خودکار، که بدون درنگ و بدون کنترل کاربر انسانی حمله به اهداف را انجام می­دهد، در مورد مسئولیت کیفری فرد و رعایت حقوق بین‌المللی بشردوستانه نگرانی­های جدی به‌وجود آورده است. در همین راستا برخی از سازمان­های غیردولتی، خواستار ممنوعیت کامل توسعه، تولید و استفاده از تسلیحات خودکار هستند. این نوشته با تکیه بر مفهوم کنترل معنی­دار انسان و تأکید بر حضور انسان در تمام مراحل، از ایجاد تا به­کارگیری وسیله خودکار در زمان مخاصمه مسلحانه، سعی در حل چالش مسئولیت کیفری داشته است. بنابراین در صورت نقض قواعد بنیادین حقوق بشردوستانه، مسئولیت کیفری فردی و حتی مسئولیت مشترک تمام افراد مرتبط با آنها از قبیل برنامه­نویس، طراح، رزمندگان و فرماندهان مطرح می­شود. از این­رو به­کارگیری این نوع وسایل بدون کنترل و یا نظارت انسان ممنوع بوده و نمی­توان به­طورکامل نقش فرد را در به­کارگیری وسایل خودکار،  انکار کرد. درنهایت مفهوم کنترل معنی­دار انسان به برقراری پیوند فرد با این نوع وسایل منجر می­شود، که در صورت وقوع نقض قواعد بنیادین حقوق بشردوستانه مسئولیت کیفری فرد مرتبط با این نوع وسایل محرز خواهد بود.

کلیدواژه‌ها


-  اساسنامه دیوان بین­المللی کیفری یوگسلاوی سابق (1393)، از حقوق کیفری بین‌المللی، چ چهارم، ترجمه حسین ­آقائی جنت­مکان، تهران: انتشارات جنگل.   
-  اساسنامه دیوان بین­المللی کیفری رواندا (1393)، از حقوق کیفری بین­المللی، چ چهارم، ترجمه حسین ­آقائی جنت­مکان، تهران: انتشارات جنگل.
-  اساسنامه دیوان بین­المللی کیفری (1393)، از حقوق کیفری بین­المللی، چ چهارم، ترجمه حسین ­آقائی جنت­مکان، تهران: انتشارات جنگل.
-   اسلامی، رضا؛ انصاری، نرگس (1396)، به­کارگیری روبات­های نظامی در میدان جنگ در پرتو اصول حقوق بشردوستانه، مجلهحقوقیبین­المللی، ش 56 .
-  راجرز پل، مالرب؛ آنتونی، پ. و. (1387)، قواعد کاربردی حقوق مخاصمات مسلحانه، چاپ دوم، ترجمه کمیتۀ ملی حقوق بشردوستانه، تهران: مؤسسه انتشارات امیر کبیر.
-  رنجبریان، امیرحسین؛ بذار، وحید (1397)، رعایت حقوق بین­الملل بشردوستانه از سوی روبات نظامی خودفرمان و مسئولیت ناشی از اقدامات آنها، مجلهحقوقیبین­المللی، ش 59.
-  رضایی نژاد، ایرج (1396)، صلاحیت دیوان کیفری بین­المللی در جنایات ارتکابی اعضای داعش (تحلیل انتقادیِ گزارش دادستان دیوان)، مطالعاتبین‌المللیپلیس، سال هفتم، ش31.
-  زمانی، سیدقاسم (1395)، واگرایی و همگرایی «مسئولیت کیفری فردی» و «مسئولیت بینالمللی دولت»: تأملی در اوراق پرونده جنگ شیمیایی عراق علیه ایران، فصلنامهپژوهشحقوقعمومی، سال هجدهم، ش 51.
-  شریفی ­طرازکوهی، حسین؛ صیادنژاد، محمدحسین (1399)، اعمال اصول بنیادین حقوق بینالملل بشردوستانه بر تسلیحات کاملا خودکار به­عنوان ابزار نوین جنگی، فصلنامۀمطالعاتحقوقعمومی، دورۀ 50 ، ش 2.
-  ممتاز، جمشید، رنجبریان، امیر حسین (1384)، حقوق بین‌الملل بشردوستانه (مخاصمات مسلحانه داخلی)، نشر میزان، تهران.
-  نورا، کارستن (1389)، معیارهای تفکیک بین مقامات مافوق نظامی و غیرنظامی در تصمیمات دیوان بین­المللی کیفری، ترجمه حسین آقایی جنت مکان، ویژه­نامهمجلهحقوقیبین‌المللی، نشریه مرکز امور حقوقی بین­المللی ریاست جمهوری.
-  هنکرتر، ژان ماری و همکاران (1387)، حقوق بین‌الملل بشردوستانه عرفی، ترجمه امور بین‌الملل قضایی جمهوری اسلامی ایران و کمیته بین‌المللی صلیب سرخ، ویرایش کتایون حسین‌نژاد و پوریا عسکری، جلد اول، تهران: مجمع علمی فرهنگی مجد.
- Asaro, Peter, (Summer2012), “On banning autonomousweapon systems: human rights, automation, and the dehumanization of lethal decision-making”, International Review of the Red Cross, Volume 94 Number 886.
- Andersson, Cecilia, (2014), Killer Robots, Autonomous Weapons and Their Compliance with IHL, JURM02,  Graduate Thesis, Master of Laws program 30 higher education credits  Supervisor: Markus Gunneflo  Semester: VT.
- Advisory council on International affairs, Advisory committee on issues of public International law, (October2015), Autonomous weapon systems the need for meaningful human control, No. 97 AIV / No. 26 CAVV.
- Boothby, William H., (Sanremo,8th-10th September 2011), “Autonomous systems: precautions in attacks”, International Humanitarian Law and New Weapon Technologies, Editor Wolff Heintschel von Heinegg and Gian Luca Beruto.
- Breau, Susan, M. Aronsson, R. Joyce, (June2011), Discussion Paper 2: Drone Attacks, International Law, and the Recording of Civilian Casulties of Armed Conflict, Oxford Research Group.
- Boothby, William H., (2009), Weapons and the law of armed conflict. Oxford University Press, Oxford.
- Chengeta, Thompson, (2016), “Defining the emerging notion of ‘Meaningful Human Control’ in autonomous weapon systems (AWS)”, INTERNATIONAL LAW AND POLITICS, Vol. 49: 833.
- Heyns, Christof, (9Apr2013), Report of the Special Rapporteur on Extrajudicial, summary or arbitrary executions. A/HRC/23/47. at 113.
- comment, (2015), The Case for Regulating Fully Autonomous Weapons, the yale law journal124:1309.
- Heyns, Christof, (April2015), Comments to the Informal Meeting of Experts on Lethal Autonomous Weapons: Convention on Conventional Weapons, See:
- <http://www.unog.ch/80256EDD006B8954/ httpAssets).
- Grut, Chantal, (2013), “The Challenge of Autonomous Lethal Robotics to International Humanitarian Law”, Journal of Conflict & Security Law, Vol. 18 No.1.
- Gaeta, Paola, (August 2016), “Autonomous weapon systems and the alleged responsibility gap”, ICRC Autonomus Weapon Systems Expert Meeting 2016, International Committee of the Red Cross Geneva, Switzerland.
- Ghasemi, Ajda Hosseini, (Spring2014), Semi-Autonomous Weapon Systems in International Humanitarian Law, JAMM04 Master Thesis International Human Rights Law, Term.
- Hattan, Titus, (2015), “Lethal Autonomous Robots: Are They Legal under International Human Rights and Humanitarian Law?”, Nebraska Law Review, Volume 93, Issue 4: http://digitalcommons.unl.edu/nlr
- Hallevy, G., (2011), “Unmanned Vehicles: Subordination to Criminal Law under the Modern Concept of Criminal Liability”, 21 Journal of Law, Information and Science 200.
- Heinegg, Wolff Heintschel von, (Sanremo,8th-10th September 2011), “Concluding remarks”, International Humanitarian Law and New Weapon Technologies, Editor Wolff Heintschel von Heinegg and Gian Luca Beruto.
- Horowitz, Michael C., Scharre, Paul, (March2015), Meaningful Human Control in Weapon Systems: A Primer, Working Paper, Center for a New American Security.
- Human Rights Watch & International Human Rights Clinic, Human Rights Program at Harvard Law School, (November2012), Report on “Losing Humanity: The Case against Killer Robots. "http://www.hrw.org/sites/default/files/repor.
- Human Rights Watch, (April 2015), Mind the Gap: The Lack of Accountability for Killer Robots, https://www.hrw.org/reports/2015/04/09/mind-gap" t "_blank.
- International Committee of the Red Cross, (2006), A Guide to the Legal Review of NewWeapons, Means and Methods of Warfare: Measures to Implement Article 36 of Additional Protocol I of 1977, available at:
- http://www.icrc.org/eng/assets/files/other/icrc_002_0902.pdf, accessed on 30 April 2014.
- Legality of the threat or use of nuclear weapons, Advisory Opinion (1996) ICJ 226.
- Melzer, Nils, Etienne Kuster, (August2016), “International Humanitarian Law Comprehesive Introduction”, International Committee of the Red Cross 19, avenue de la Paix 1202 Geneva, Switzerland.
- MELZER, Nils, (3May2013), Human rights implications of the usage of drones and unmanned robots in warfare, Directorate General for External Policies of the Union Policy Department, Editorial closing date: http://www.europarl.europa.eu/committees/en/studies.html.
- Norris, Andrew, (2013), “Legal Issues Relating to Unmanned Maritime Systems Monograph”, U.S. Naval War College, the Department of the Navy, or Department of Defense.
- Responsibility of States for Internationally Wrongful Acts, GA Res 56/83, UNGAOR, 56th Session, Annex, Agenda Item 162, UN Doc A/RES/56/83, 2001.
- Sparrow, Peter, (2007), “Killer Robots”, Journal of Applied of Philosophy, Vol. 24, No.1.
- Sparrow, Robert, Lucas, George, (Autumn2016), “WHEN ROBOTS RULE THE WAVES”, Naval War College Review, Vol. 69, No.4.
- Schmitt, Michael N., (2013), “Autonomous Weapon Systems and International Humanitarian Law: A Reply to the Critics”, Harvard National Security Journal Features, Electronic copy available at: http://ssrn.com/abstract=2184826.
- -Sharkey, Noel, (2008), “Grounds for Discrimination: Autonomous Robot Weapons”, RUSI DEFENCE SYSTEMS, availablea http://rusi.org/downloads/assets/ 23sharkey.pdf, accessed on 2 April 2014.
- Toscano, Christopher, (2015), “Friend of Humans”: An Argument for Developing Autonomous Weapons Systems”, Laws Of War, Remote Targeting, Vol 8, No 1.
- Tallinn Manual on the International Law Applicable to Cyber Warfare 2013.
- Verschuren, Sanne, (2012 – 2013), the development of unmaned wepans and the challenges for international law, Master Thesis Universiteit Gent Academiejaar.
- White, Stephen E, (2008), “Brave New World: Neurowarfare and the Limits of International Humanitarian La”’, Cornell International Law Journal, Cornell International Law Journal, Volume 41, Issue 1.
- 1977 Geneva Protocol I Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949.