بررسی چالش‌های ژئوپولیتیک سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در جنوب آسیا (شبه قاره هند)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 نویسنده مسئول: دانش‌آموخته دکتری جغرافیای سیاسی جنوب غرب آسیا، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 استاد جغرافیای سیاسی دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

3 دانشجوی دکتری روابط بین‌الملل دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

4 دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده

مناطق ژئوپولیتیکِ پیرامونی، نقش ویژه­ای در کسب و تأمین منافع و امنیت ملی کشورها ایفا می­کند. در همین پیوند، یکی از مهم­ترین این مناطق، جنوب آسیا (شبه قاره هند) است. این منطقه در مجاورت آبهای اقیانوس هند قرار گرفته و با سه منطقه ژئوپولیتیک شرق و جنوب شرقی آسیا، آسیای مرکزی و غرب آسیا تلاقی دارد. در رابطه با ایران نیز، این منطقه از مهم­ترین مناطق ژئوپولیتیک مجاور این کشور، به­شمار می‌رود. ایران با کشور­های این منطقه دارای اشتراکات عمیق فرهنگی و تاریخی از یکسو و  منافع اقتصادی و امنیتی از سوی دیگر است. درنتیجه، آنچه در جنوب آسیا رخ می­دهد بر منافع و امنیت ملی ایران مؤثر است. مقاله پیش­رو تلاش کرده است به بررسی چالش­های اساسیِ ژئوپولیتیک این منطقه با تمرکز بر سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران بپردازد. روش تحقیق پژوهش، توصیفی ـ تحلیلی، شیوه گردآوری یافته­ها، کتابخانه­ای و میدانی، و چگونگی تجزیه و تحلیل داده­ها، ترکیبی (کمی ـ کیفی) است. یافته­های میدانی و کتابخانه­ای بیانگر این است که 15 متغیر و چالش در جنوب آسیا بر سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران تأثیرگذار است.

کلیدواژه‌ها


-  ابرار معاصر (1392) کتاب آسیا 8، تهران: ابرار معاصر.
-  ای. لیک، دیوید و پاتریک ام. مورگان (1392)، نظم­های منطقه­ای، ترجمه سیدجلال دهقانی فیروزآبادی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
-  بوزان، باری (1390)، مردم، دولتها و هراس، ترجمه پژوهشکده مطالعات راهبردی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
-  جمشیدی بروجردی، محمد تقی (1372)، علل ریشه‌ای درگیری‌های مسلمانان و هندوها، تهران: مرکز چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه.
-  حاجی یوسفی، امیرمحمد (1384)، سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در پرتو تحولات منطقه‌ای، تهران: مطالعات سیاسی و بین المللی.
-  حافظ‌نیا، محمدرضا (1379)، مبانی مطالعات سیاسی اجتماعی (2)، قم: سازمان حوزه‌ها و مدارس علمیه خارج از کشور.
-  حافظ‌نیا، محمدرضا (1385)، اصول و مفاهیم ژئوپولیتیک، مشهد: پاپلی.
-  دهقانی فیروزآبادی، سیدجلال (1394)، سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تهران: سمت.
-  سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (1385)، پاکستان، تهران: زیتون سبز: سهره‏‫.
-  شفیعی، نوذر (١٣٨٥‌)، نقش‌ دیوبندیسم در سیاست و حکومت پاکستان با تأکید بر جمعیت علمای اسلام، فصلنامه مطالعات منطقه‌ای جهان‌ اسلام‌، سال‌ هفتم، شماره ٢٨: 92 ـ 69.
-  فاطمی‌نژاد، سیداحمد (1394)، هند و پاکستان مدیریت منازعه در پرتو تسلیحات هسته‌ای، تهران: انتشارات وزارت امور خارجه.
-  قاسمی، محمدطیب (1379)، تحلیلی دقیق از اوضاع حوزه‌های علمیه، ترجمه صلاح‌الدین‌ شهنوازی‌، زاهدان: صدیقی.
-  کمپ، جفری و رابرت هارکاوی (1383)، جغرافیای استراتژیک خاورمیانه، ج 1، ترجمه سید مهدی حسینی متین، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
-  کوهن، سال برنارد (1387)، ژئوپولیتیک نظام جهانی، ترجمه عباس کاردان، تهران: ابرار معاصر.
-  گود، آرسیدا؛ منیشا، موخرجی (1396)، روابط معاصر ایران و هند، ترجمه سیدحسین رئیس‌السادات، مشهد: پاپلی.
-  مشیرزاده، حمیرا (1389)، تحول در نظریه‌های روابط بین‌الملل، تهران: سازمان مطالعات و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
-  مشیرزاده، حمیرا (1392)، نظریه سازه‌انگاری متعارف و پژوهش در روابط بین‌الملل و استلزامات پژوهشی، دو فصلنامه پژوهش سیاست نظری،شماره دوازدهم.
-  معینی علمداری؛ جهانگیر و راسخی، عبدالله (1389)، روش‌شناسی سازه‌انگاری در حوزه روابط بین‌الملل، فصلنامه تحقیقات سیاسی و بین‌المللی، شماره چهار.
-  نصیری، حسین (1392)، تعامل منطقه‌ای، ملی و جهانی، تهران: وزارت امور خارجه.
واعظی، محمود (1390)، ایران و تهدیدات ناشی از بی‌ثباتی در افغانستان‌ و پاکستان‌، کانون‌های بحران در آسیا، تهران: مرکز تحقیقات‌ استراتژیک‌
- A. Saeed, M. Anzar, H. Ahmad, A.S.S. Guftaar, F.U.B. Muhammad (2016). A comparative review of China, India and Pakistan renewable energy sectors and sharing opportunities, Renew. Sustain. Energy Rev. 57/ 216–225.
- Abbasa ,Syed Zagam, Anila Kousara, Sohail Razzaqb, Amir Saeeda, Mehboob Alamc, Anzar Mahmood (2018). Energy management in South Asia, Energy Strategy Reviews 21 / 25–34
- Abhyankar, Rajendra (2012). The Evolution and Future of India-Israel Relations, Research Paper No. 6,1-30
- Ahmad, Afroz , Ms. Najish (2017). Balochistan Movement: Why India's Policy Took a Shift Towards Balochistan Under Narendra Modi Government, International Journal of African and Asian Studies, Vol.39, 1-5
- Amin, Tahir (1993). Ethno-National Movements of Pakistan. Islamabad: Institute of Policy Studies.
- Arshad, Muhammad (2017). India-Pakistan Nuclear Equation: The Need for an Arms Control and Disarmament Regime: NDU Journal
- Babu ,Koppula Victor (2017). RELIGIOUS VIOLENCE IN INDIA WITH SPECIAL REFERENCE OF HINDU AND MUSLIM,toyo university repository for academic resources.
- Chaziza, M. (2016). China Pakistan Relationship: A Game-changer for the Middle East? Contemporary Review of the Middle East, 3(2): 1–15
- Dadwal, Shebonti Ray (2011). Can the South Asian Gas Pipeline Dilemma be Resolved through a Legal Regime?, Strategic Analysis,Vol. 35, No. 5, 757–769.
- Das, runa (2010). State, identity and representation of nuclear in securities in india and Pakistan: journal of Asian and African studies: vol45,no2
- Davies, simon j (2004). community versus deterrence: managing security and nuclear proliferation in latin American and south asia: international relation:vol18, no1
- ESMAP (2008). Potential and Prospects for Regional Energy Trade in the South Asia Region, The International Bank for Reconstruction and Development/THE WORLD BANK GROUP
- Gartzke, erik and matthew, kroenig (2009) bargaining, nuclear proliferation, and interstate dispute, journal of conflict resolution:53
- Ghosal, Debjani (2016). Strategic Hyphenation between India and Israel: The Major Areas of Cooperation and Constraints in the Post-Cold War Era, Jadavpur Journal of International Relations 20(1) 1–37
- Haider, Z. (2005). Baluchis, Beijing and Pakistan’s Gwadar port. Georgetown Journal of International Affairs, 6(1), 95–103
- Howenstein, Nicholas (2008). The Jihadi Terrain in Pakistan: An Introduction to the Sunni Jihadi Groups in Pakistan and Kashmir. Pakistan Security Research Unit (PSRU), Research Re-port 1. Bradford: PSRU
- Hu, Rui, Keping Tian (2015). A Brief Study of Sectarian Conflicts in India, International Conference on Humanities and Social Science Research,242-246
- Huda, Mirza Sadaqat (2013). Myanmar, Bangladesh and India: Prospects for Energy Co-operation,future directions international, Strategic_Analysis_Paper
- Huda, Mirza Sadaqat, Saleem H. Ali (2017). Energy diplomacy in South Asia: Beyond the security paradigm in accessing the TAPI pipeline project, Energy Research & Social Science 34 , 202–213
- Iftikhar, Muhammad Naveed, Fatima Najeeb,Sardar Mohazzam,and Shahida Arif Khan (2015). Sustainable Energy for All in South Asia: Potential,Challenges, and Solutions, A publication of the Sustainable Development Policy Institute (SDPI).
- Khan, Mohammd Shehryar (2008). Lyari Report, Friday, Feb 14.
- Kumaraswamy,P. R. (2018). India's Saudi Policy: Bridge to the Future, Publisher Springer
- Kupecz,Mickey (2012). Pakistan’s Baloch Insurgency: History, Conflict Drivers, and Regional Implications, International         AffairsReview, Volume,Xx, Number3,Spring,96-110
- Madanayaka ,S.A.K (2015). Iran – Sri Lanka Political and Diplomatic Relations from Past to Present,29-39
- Mallya, S., & Shreyas, D. (2015). Viability of India's Gas Pipeline Options: A Geopolitical Perspective (Pakistan is a Spoiler in TAPI and IPI Venture).Issue Brief, Center for Land Warfare Studies, 45.
- MINISTRY OF FOREIGN AFFAIRS GOVERNMENT OF NEPAL KATHMANDU, NEPAL(2015) REPORT ON NEPAL'S FOREIGN AFFAIRS(2015-2016), MINISTRY OF FOREIGN AFFAIRS
- Mir, Amir(2008) Fluttering Flag of Jihad. Lahore, Pakistan: Mashal Books
- Rahman, Khalid(2012)India-Iran Relations and Current Regional Dynamics:. Policy Perspectives 7.2  (Dec).
- Rubin, Barry M (2010). Guide to Islamist Movements, Volume 2 /M.E.Sharpe /December
- Sharma ,Ashok & Dov Bing (2015). India–Israel relations: the evolving partnership, Israel Affairs, Vol. 21, No. 4, 620–632
- Sikri, Rajiv (2008) THE GEOPOLITICS OF ENERGY SECURITY AND IMPLICATIONS FOR SOUTH AND SOUTHEAST ASIA,  Institute of South Asian Studies.
- Singh, Amit (2018)Conflict between Freedom of Expression and Religion in India—A Case Study. Soc. Sci., 7, 108. 2 of 16
- Singh, Kulvinder (2015). SECTARIAN CONFLICT IN PAKISTAN: ITS CAUSES AND IMPLICATIONS. JAN-FEB 2017, VOL- 4/29.p 4667-4675
- Sloan, Stephen, Sean K. Anderson (2009). Historical Dictionary of Terrorism, Scarecrow Press
-  Spider Web: The Making and Unmaking of Iran Sanctions (2013). International Crisis Group. Retrieved 23 April 2018, from https://d2071andvip0wj.cloudfront.net/138-spider-web-the-making-and-unmaking-of-iran-sanctions.pdf
- Squassoin, S (2006). US nuclear cooperation with India: Issues for Congress, Foreign Affairs.
- T. Salem, E. Kinab (2015). Analysis of building-integrated photovoltaic systems: a case study of commercial buildings under Mediterranean Climate, Procedia Eng 118 / 538 – 545.
- Zahab, Mariam Abou, and Olivier Roy (2004). Islamist Networks: The Afghan-Pakistan Connection.
- Zaman, Qasim (1998). “Sectarianism in Pakistan: The Radicalization of Shi’a and Sunni Identities” Modern Asian Studies 32 (3): 689 – 716