دیپلماسی اقتصادی جمهوری اسلامی ایران در شرایط تحریم؛ برون‌نگری در اقتصاد مقاومتی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار دانشگاه سمنان

چکیده

موضوع بخش مهمی از دیپلماسی اقتصادی کشور، هدف‌گذاری در مقاصد صادراتی و فراهم‌آوردن بسترهای دیپلماتیک لازم جهت کمک به صادرات محصولات داخلی است که نقش بسیار مهمی در رونق تولید و پیشرفت اقتصاد جامعه دارد. مقاله حاضر به این سؤال پاسخ می‌دهد که با درنظرگرفتن نقش صادرات در رونق اقتصادی و اهمیت دیپلماسی اقتصادی در توسعه صادرات خصوصاً در دوره تحریم، کدام‌یک از کشورهای جهان، بالاترین مزیت نسبی در صادرات محصولاتی ایرانی را به‌خود اختصاص داده است؟ این موضوع ازآن‌جهت دارای اهمیت است که سیاست‌گذاران و متولیان امور اقتصادی کشور می‌باید با شناسایی و اولویت‌بندی کشورهای هدف در صادرات ایران، بسترهای لازم را برای هدایت و تشویق تولیدکنندگان و صادرکنندگان به آن‌سو فراهم آورند و نقش خود را در رونق تولید ایفا نمایند. این مقاله از شاخص RCA تعدیل‌شده و نیز از داده‌های بانک جهانی و بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، برای سنجش اهمیت و شناسایی اولویت کشورهای هدف استفاده می‌کند. نتایج محاسبات برخلاف تصورات رایج دلالت بر آن دارد که دیپلماسی اقتصادی ایران نیاز به یک چرخش جدی در هدف‌گذاری خود از کشورهای توسعه‌یافته غربی و شرقی به کشورهای کم‌تر توسعه‌یافته و درحال‌توسعه و خصوصاً همسایه ایران دارد؛ افغانستان با شاخص 161، عراق با شاخص 65، سوریه با شاخص 18، ترکمنستان با شاخص 17 و گرجستان با شاخص 14، پنج کشور اولویت‌دار درجهت صادرات ایران هستند و ارمنستان، تاجیکستان، آذربایجان، پاکستان و امارات به‌ترتیب پنج کشور بعدی را شامل می‌شود. ازطرفی منتهی‌شدن بیش از 67 درصد صادرات کشور به پنج مقصد و 41 درصد آن به دو کشور، تهدیدی است که با تنوع‌بخشی مقاصد صادراتی امکان ازبین‌رفتن دارد و می‌تواند امنیت صادراتی کشور را تاحدزیادی تأمین نماید. دیپلماسی اقتصادی، مهم‌ترین عامل در رسیدن به این اهداف است.

کلیدواژه‌ها


ـ ارغوانی پیرسلامی، فریبرز و غلامی، محمدحسن (1397)، دیپلماسی اقتصادی ایران در بستر قوانین برنامه‌های توسعه: آسیب‌شناسی برنامه‌های چهارم تا ششم، مجله مطالعات حقوقی، دوره دهم، ش 2: 1 تا 27.

ـ باقری، حسین؛ سیف، اله‌مراد و شهبازی، نجفعلی (1396)، الگوی پیشنهادی دیپلماسی اقتصادی جمهوری اسلامی ایران درراستای عمق‌بخشی خارجی انقلاب اسلامی، مجله آفاق امنیت، ش34: 35 ـ 64.

ـ پرژیک، پتر ون (1394)، کاوشی نو در دیپلماسی اقتصادی، ترجمه علی عرب صالحی نصرآبادی، مجله اقتصادی، سال پانزدهم، ش 3 و 4.

ـ تفضلی، فریدون (1392)، تاریخ عقاید اقتصادی (از افلاطون تا دوره معاصر)، تهران: نشر نی.

ـ دهقانی فیروزآبادی، سیدجلال و دامن‌پاک جامی، مرتضی (1395)، دیپلماسی اقتصادی جمهوری اسلامی ایران در آسیای مرکزی؛ ارزیابی 25 سال روابط اقتصادی ایران و جمهوری‌های پس از استقلال، مجله مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، ش 96: 25 ـ 65.

ـ دهقانی فیروزآبادی، سیدجلال (1391)، دیپلماسی اقتصادی جمهوری اسلامی ایران؛ زمینه‌ها و چالش‌ها (با تأکید بر پنج شاخص جهانی‌شدن اقتصاد)، ترجمه مختار صالحی، مجله پژوهش‌های اقتصادی ایران، سال هفدهم، ش 52: 73 ـ 114.

ـ سلیمانی پورلک، فاطمه (1395)، چالش‌ها و ضرورت‌های دیپلماسی اقتصادی ایران و الزامات آن در حوزه سیاست خارجی، مجله مجلس و راهبرد، ش 88: 325 تا 358.

ـ سمیعی‌نسب، مصطفی (1393)، دیپلماسی اقتصادی، راهبرد مقابله با تحریم‌های اقتصادی در منظومه اقتصاد مقاومتی، مجله آفاق امنیت، ش 25: 115 تا 148.

ـ شیهان، مایکل (1388)، سیاست بین‌الملل، ترجمه سیدجلال فیروزآبادی، تهران: مؤسسه مطالعات راهبردی.

ـ صالحی، مختار (1393)، دیپلماسی اقتصادی جمهوری اسلامی ایران: مطالعه موردی (دوران صلح‌گرایی مردم‌سالار)، مجله رهیافت انقلاب اسلامی، ش 28:‌ 43 تا 62.

ـ فرجی‌راد، عبدالرضا (1383)، توسعه کشور نیازمند دیپلماسی اقتصادی است، نشریه اقتصاد، ش 6.

ـ موسوی شفایی، مسعود و ایمانی، همت  (1396)، دیپلماسی اقتصادی؛ رهیافتی برای افزایش قدرت ملی ایران، مجله  راهبرد، ش 84: 149 تا 174.

ـ موسوی شفائی، سیدمسعود، (1386)، عصر جهانی‌شدن، پژوهشنامه حقوق و علوم سیاسی، شماره 6.

ـ میرزائی، جلال؛ عباس‌زاده فتح‌آبادی، مهدی و صدری علی‌بابالو، صیاد (1393)، ابعاد و  ستاوردهای دیپلماسی اقتصادی ترکیه از سال‌های 2003 تا 2013، فصلنامه تحقیقات سیاسی بین‌المللی.