بررسی رژیم راستی‌آزمایی معاهده منع جامع آزمایش‎های هسته‎ای (CTBT) و پیامدهای فنی و امنیتی احتمالی تصویب آن برای جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 نویسنده مسئول: دانشجوی دوره دکترای روابط بین‎الملل دانشگاه گیلان

2 دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه گیلان

3 دانشیار پژوهشکده بین‎المللی زلزله‎شناسی و مهندسی زلزله

4 استاد گروه علوم سیاسی دانشگاه گیلان

5 دانشیار دانشکده روابط بین‎الملل وزارت امور خارجه

چکیده

معاهده منع جامع آزمایش‎های هسته‎ای در شرایطی پابه عرصه بین‎المللی گذاشت که با وجود معاهده عدم اشاعه، سلاح‏های هسته‎ای درحال اشاعه و گسترش بودند. ازاین‎رو، این معاهده به‌منظور جلوگیری از اشاعه سلاح‎های هسته‎ای و منع آزمایش‎های هسته‏ای، به‌عنوان گامی اساسی و لازم برای ورود به باشگاه کشورهای هسته‎ای، با حمایت قدرت‎های اتمی منعقد شد. براساس مفاد معاهده، نظارت بر حسن اجرای تعهدات کشورها ازطریق جمع‌آوری، پردازش و انتشار اطلاعات حاصل از یک «سامانه نظارت بین‌المللی» متشکل از ایستگاه‎های لرزه‎ای، رادیونوکلاید، فروصوت و هیدروآکوستیک صورت خواهد پذیرفت، که اثرات وقوع یک انفجار هسته‎ای احتمالی در هر نقطه از کره زمین اعم از زمین، هوا و دریا را به‌صورت لحظه‎ای و برخط (آنلاین) ثبت و جهت پردازش به «مرکز داده‎های بین‌‎المللی»  مستقر در وین (اتریش)، ارسال می‌نماید. دراین‌میان، واکاوی رژیم راستی‎آزمایی معاهده و بررسی تهدیدات و چالش‎های فنی، سیاسی و امنیتی احتمالی آن برای جمهوری اسلامی درصورت تصویب، موضوع این مقاله است. استدلال نگارندگان در این مقاله آن است که راستی‎آزمایی معاهده دارای چالش‎ها و ضعف‎های ساختاری و فنی‎ای است که این چالش‎ها می‎تواند به‌لحاظ نظامی و امنیتی تهدیدزا و به‌لحاظ حاکمیتی و سیاسی محدودکننده باشد. همچنین از بعد فنی نیز امتیازات و پشتوانه فنی کشورهای دارای تجربه آزمایش هسته‎ای می‏تواند زمینه فریب سامانه راستی‎آزمایی و نیز مخفی‌کاری و یا دسترسی به اطلاعات نظامی متعارف محرمانه کشورهای هدف را فراهم آورد.

کلیدواژه‌ها


اکبری، علی‌رضا (1395)، اما و اگرهای معاهده‎ای که ایران و امریکا آن را تصویب نکردند در گفتگوی «اعتماد» با علیرضا اکبری، معاون اسبق وزارت دفاع، روزنامه اعتماد، شماره 3519، 15/02/1395.

- سبزیان، محمد (1390)، تهدیدهای فناورانه رژیم راستی‌آزمایی معاهده منع جامع آزمایش‎های هسته‎ای برای جمهوری اسلامی ایران، مجله سیاست دفاعی، سال نوزدهم، شماره 75: 191-161.

- ساداتی‌نژاد، سیدمحمد و حاجیلاری، علی (1996)، گزارش شرکت در کنفرانس خلع‌سلاح ژنو، ژنو: دفتر نمایندگی جمهوری اسلامی ایران نزد مقر اروپایی ملل متحد.

- عسگریان، محسن (1394)، گزارش شرکت در چهل و هفتمین نشست کارگروه ب کمیسیون مقدماتی معاهده منع جامع آزمایشهای هستهای، وین: دفتر نمایندگی جمهوری اسلامی ایران.

- غریب‌آبادی، کاظم (1381)، آشنایی با معاهدات خلع‌سلاح و کنترل تسلیحات، تهران: انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.

- غریب‌آبادی، کاظم (1382)، بررسی تحلیلی معاهده منع جامع آزمایشهای هستهای، تهران: انتشارات دانشگاه امام حسین (ع).