امنیتی‌سازی ایران در پرتو پیشرفت‌ در حوزه فناوری‌های نوین

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم سیاسی دانشگاه رازی

2 نویسنده مسئول: کارشناسی ارشد روابط بین‌الملل دانشگاه شهید بهشتی

چکیده

در نظام بین‌الملل کنونی، مفهوم و ماهیت امنیت متحول شده و علاوه‌بر مسائل نظامی، مباحث نوین در سایر حوزه‌ها نیز در چارچوب امنیتی مورد بررسی و ارزیابی قرار می‌گیرند. انقلاب اسلامی ایران به‌دلیل اتخاذ رویکردی اساساً متمایز و متفاوت با سازوکارهای حاکم بر ساختار نظام بین‌الملل همواره با فرایند امنیتی‌سازی مواجه بوده است. در ابتدای پیروزی انقلاب و با گذشت حدود سه دهه از آن ماهیت امنیتی‌شدن ایران، بعدی سیاسی و اقتصادی داشت. در دهه چهارم اما ماهیت امنیتی‌سازی ایران متحول شد. دراین‌میان، پیشرفت‌های جمهوری اسلامی ایران در حوزه علوم و فناوری‌های نوین به‌عنوان کشوری انقلابی با رویکردی استقلال‌طلبانه و آزادی‌خواهانه، بسیار مورد توجه قرار گرفته است. بسیاری از کشورهای منطقه و قدرت‌های بین‌المللی تلاش دارند تا پیشرفت‌های جمهوری اسلامی ایران در حوزه علوم و فناوری‌های نوین را در دایره امنیتی قرار داده و با تهدیدنمایی مورد ارزیابی قرار دهند. در این مقاله با تعریف مکتب کپنهاگ و دیدگاه این نظریه درخصوص مباحث امنیتی و امنیتی‌سازی، پیشرفت‌های جمهوری اسلامی ایران در حوزه علوم و فناوری‌های نوین تشریح و چگونگی امنیتی‌سازی و تهدیدنمایی آن تبیین شده است. روش تحقیق در این مقاله توصیفی ـ تحلیلی  با استفاده از داده‌های کتابخانه‌ای و اینترنتی است. به‌نظر می‌رسد تحولی که در دهه چهارم انقلاب اسلامی اتفاق افتاده این است که ماهیت امنیتی‌سازی دربرگیرنده ترس و نگرانی از طراحی راهبردهای نوین انقلاب اسلامی در حوزه پیشرفت‌های جدید فناورانه، راهبرد پیشرفت علم، ارائه الگوهای بومی اقتصادی و...در چارچوب ارائه تصویری مستقل از ایران در عرصه منطقه‌ای و بین‌المللی است. پیشرفت در فناوری‌های جدید فضایی، صنایع موشکی و هسته‌ای ازجمله مباحث مذکور می‌باشد.

کلیدواژه‌ها


- امام خامنه‌ای (مد‌ظله)، سید علی (1389)، بیانات در نخستین نشست اندیشه‌های راهبردی، قابل دسترس در سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای (مد ظله).

- احدی، افسانه (1388)، برنامه هسته‌ای ایران از نگاه دیپلماسی عمومی، فصلنامه راهبرد، سال هجدهم، شماره 51: 270-249. 

- اسدی، بیژن (1382)، تأثیر توان هسته‌ای ایران بر توازن قدرت، روابط و امنیت منطقه‌ای، پژوهشنامه علوم سیاسی، سال دوم، شماره یک: 31-2.  

- امیدی، علی و مرادی‌فر، سعیده (1393)، برسازی امنیتی فعالیت هسته‌ای ایران، فصلنامه سیاست جهانی، دور سوم، شماره چهارم: 149-121.

- ایزدی، جهانبخش (1389)، دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران، تهران: مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر.

- بردبار، احمدرضا و خواجه‌سروری، غلامرضا (1394)، نقش انگلستان در ایجاد چالش‌های هسته‌ای ایران براساس نظریه امنیت جمعی، مطالعات راهبردی بسیج، سال هجدهم، شماره 66: 124-97.

- بوزان، بری و همکاران (1392)، چارچوبی تازه برای تحلیل امنیت، چاپ دوم، ترجمه: علیرضا طیب، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.

- پورآخوندی، نادر (1392) راهبرد توسعه موشکی جمهوری اسلامی ایران، پژوهشنامه دفاع مقدس، سال دوم، شماره هشتم: 187-169.

- حصیرچی، امیر و نیاوند، عباس (1390)، تحلیل الگوی پیشرفت ایرانی ـ اسلامی ازمنظر مقام معظم رهبری (رویکرد برنامه‌ریزی راهبردی در دهه چهارم انقلاب) ، فصلنامه مطالعات بسیج، سال چهارم، شماره 50: 82-52.

- دارا، جلیل و کلوانق، ولی‌اله (1392)، ایران‌هراسی، ابزار هژمونی طلبی آمریکا در خاورمیانه، فصلنامه رهیافت انقلاب اسلامی، سال هفتم، شماره 24: 83-61.

- دبیرخانه حوزوی الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت (1394)، الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت؛ موانع و راهکارها، قابل دسترس در سایت دبیرخانه، نوشته شده توسط: محمد ابویی مهریزی، قابل دسترس در: http://www.olgou.org/publications/.

- دهقانی‌فیروزآبادی، جلال و قرشی، یوسف (1391)، نظریه و روش در مطالعات امنیتی‌کردن، فصلنامه مطالعات راهبردی، سال پانزدهم، شماره چهارم: 42-8.

- دهقانی‌فیروزآبادیی، جلال و علوی، محمدعلی (1395)، روند امنیتی‌سازی فعالیت‌های هسته‎ای جمهوری اسلامی ایران توسط لابی رژیم صهیونیستی در امریکا ازمنظر مکتب کپنهاگ، فصلنامه پژوهش‌های راهبردی سیاست، سال پنجم، شماره 17: 58-39.

- رستمی، فرزاد و نادری، مسعود (1395)، برجام، پرونده اتمی و بسترهای امنیتی‌سازی و غیرامنیتی‌سازی، فصلنامه تحقیقات سیاسی بین‌المللی، شماره 27: 218-187.

- رنجکش، محمدجواد و صمدی فاطمه (1395)، امنیت‌زدایی"امرامنیتی شده" ایران؛پیش‌شرطتوسعه، پنجمین کنفرانس الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت، الگوی پایه پیشرفت، 29 و 30 اردیبهشت ماه.

- سجادپور، سیدمحمدکاظم و اجتهادی، سعیده (1389)، نگرش امنیتی غرب و تهدیدات بین‌المللی پس از جنگ سرد؛ مطالعه موردی برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه دانش سیاسی، سال ششم، شماره اول: 59-25.

- سمتی، هادی و رهنورد، حمید (1388)، امنیتی‌شدن ایران و استراتژی امنیت ملی امریکا، فصلنامه روابط خارجی، سال اول شماره دوم: 118-89 .

- صفوی، بهاره (1387)،  ایران در مسیر پیشرفت علم و فناوری، ویژه‌نامه انقلاب ماندگار، روزنامه جام‌جم، شماره خبر: 100898549132، دوشنبه 21 بهمن 1387.

- عبداله، عبدالمطلب و اسماعیلی، مصطفی (1392)، راهبرد سیاست خارجی امریکا درقبال انقلاب اسلامی ایران؛ تداوم یا تغییر؟ مطالعه موردی سیاست خارجی باراک اوباما و مسئله هسته‌ای ایران، پژوهشنامه انقلاب اسلامی، سال دوم، شماره هفتم: 124-103.

- عبداله‌خانی، علی (1383)، نظریه‌های امنیت، مقدمه‌ای بر طرح‌ریزی دکترین امنیت ملی، تهران:  مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر.

- فرقانی، محمدمهدی و احمدی، علی (1390)، تصویرسازی فعالیت‌های هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران در شبکه‌های تلویزیونی بین‌المللی، فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی، سال هجدهم، شماره 67: 90-63.  

- قنبرلو، عبدالله (1397)، مبنای نظری تحریم‌های مربوط به برنامه هسته‌ای ایران: مقایسه دیپلماسی دولت‌های ترامپ و اوباما، فصلنامه مطالعات راهبردی، سال بیست‌ویکم، شماره 80: 100-75.

- قهرمان‌پور، رحمن (1387)، رویکرد امریکا به موضوع برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران، رویکرد قدرت‌های بزرگ به موضوع هسته‌ای ایران تهران: مرکز تحقیقات استراتژیک.

- قیصری، نوراله (1393)، مکاتب امنیتی؛ نقدهای موجود و ضرورت طرح نگرشی نوین، فصلنامه آفاق امنیت، سال هفتم، شماره 22: 57-27. 

- قیومی‌پور، رضا و همکاران  (1397)، ایران20(روندپژوهیچهلسالگیجمهوریاسلامیایران 2): برترین جایگاه‌های ایران در آمارهای بین‌المللی، تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه جامع امام حسین (ع). 

- مسعودی، حیدرعلی و احمدخان‌بیگی، سمانه (1391)، گفتمان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی درقبال برنامه هسته‌ای ایران (بررسی مقایسه‌ای گفتمان امریکا و کشورهای غیرمتعهد) ، فصلنامه سیاست خارجی، سال 26، شماره یک: 120-95.

- معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری (1394)، برنامه پیشرفت فناوری نانو در ایران 1404 (راهبرد ده‌ساله توسعه فناوری نانو) ، ستاد ویژه توسعه فناوری نانو، گزارش عملکرد اجرایی، قابل دسترس در:  http://nano.ir/section/1/108

- نوری ساری، حجت‌اله (1392)، تحلیل روابط اقتصادی جمهوری اسلامی ایران با انگلستان باتأکیدبر اقتصاد مقاومتی، فصلنامه مطالعات راهبردی بسیج، سال شانزدهم، شماره 61: 178-151.

- نیکو، حمید و سویلمی، مرتضی (1396)، جایگاه برنامه هسته‌ای ایران در دکترین امنیتی رژیم صهیونیستی، فصلنامهمطالعاتروابطبینالملل، سال دهم، شماره 37 : 171-137.

- هرسیج، حسین و فتاحی، احمد (1389)، امنیت به‌مثابه مفهومی وابسته و منازعه‌انگیز، فصلنامه رهیافت‌های سیاسی و بین‌المللی، شماره 21:124-89 .

- هفته‌نامه صبح صادق (1397)، پروژه ویسکانسین به‌دنبال چیست؟ (موشک‌های ایرانی در سیبل توطئه‌های جدید امریکایی- صهیونیستی)، هفته‌نامه داخلی سیاسی، فرهنگی و اجتماعی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، سال نوزدهم، شماره 888 : 12-1. 

سایت‌ها

- بخش سایت‌خوان روزنامه اقتصاد (1397) عربستان: ایران از برنامه موشکی خود دست بردارد، قابل دسترس در:                                                      https://donya-e-eqtesad.com/

-پایگاه خبرگزاری صداوسیما (1394) مروری بر دستاورد‌های جمهوری اسلامی ایران در زمینه فناوری هسته‌ای، قابل دسترس در:                 http://www.iribnews.ir/fa/news/998434

- خبرگزاری فارس (1397) لندن: ایران ارسال سلاح به یمن را متوقف کند، قابل دسترس در:

https://www.farsnews.com/news/1397 /                             

- سخنرانی دونالد ترامپ در مجمع عمومی سازمان ملل (2018) ترامپ اتهامات خود را علیه ایران تکرار کرد، 25/09/2018، قابل دسترس در سایت خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران (ایرنا)، به نشانی:                                                     https://www.irna.ir/news/83045478/

- https://www.irna.ir/news/83045478/Burnell, Peter & Richard Al- Al-qadhi