نقش مستشاری جمهوری اسلامی‌ایران در تأمین امنیت منطقه‌ای

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

مقاومت‌پژوه و استادیار روابط بین‌الملل دانشگاه جامع امام حسین(ع)

چکیده

مقاومت‌پژوهی و مطالعات نهضتی، مظلوم‌ترین و مهم‌ترین حوزه پژوهشی است که با سه مقوله بقا، امنیت و توسعه ارتباط درهم‌تنیده و تنگاتنگی پیدا می‌کند. مقاومت مرز میان حق و باطل است که با دو معضل بشریت یعنی اسلام‌هراسی در قالب «الحاد» و افراط‌گرایی در پوشش «تکفیر» به یک میزان مبارزه و مقاتله می‌نماید. لذا جمهوری اسلامی‌ایران در چارچوب قانون اساسی و آرمان‌های بلند و متعالی انقلاب اسلامی، حمایت از نهضت‌های آزادیبخش و دولت‌های حامی مقاومت را یکی از اهداف اصولی و بنیادی خود تعریف نموده است. براین‌اساس، ضدیت و تقابل با رژیم غاصب صهیونیستی و دولت‌های وابسته در منطقه یکی از آثار و پیامدهای طبیعی و منطقی سیاست راهبردی مذکور است. این مقاله باتأکیدبر ضرورت تداوم و استمرار حمایت از محور مقاومت و تقابل با نظام سلطه به‌خصوص در محیط امنیتی پیرامون جمهوری اسلامی‌ایران، در چارچوب منطق راهبردی حضور منطقه‌ای و آثار این حضور، استدلال می‌کند که سپاه پاسداران به‌عنوان حافظ دستاوردهای انقلاب اسلامی، نقشی تعیین‌کننده در تأمین امنیت ملی جمهوری اسلامی‌ایران ایفا می‌کند و این موضوع به‌دلیل حضور نیروهای ایمانی و جهادی نیروی قدس سپاه و مدافعان حرم، جایگاه و رتبه منطقه‌ای ایران را از یک قدرت منطقه‌ای به جایگاه بازیگر مسلم و مسلط منطقه‌ای مبدل ساخته است. فرضیه اصلی مقاله این است که سیاست خارجی امنیت‌محور، محصول طبیعی مداخله بیگانگان و بین‌المللی‌شدن امنیت در جنوب غرب آسیاست و در چنین فضایی، نیروهای امنیتی و دفاعی کشور، پیشران و تولید‌کننده اصلی امنیت ملی جهت حفظ تمامیت ارضی و زمینه‌ساز توسعه و رفاه ملی می‌باشند؛ چراکه توسعه با هر روایت و قرائتی از مسیر امنیت می‌گذرد طبعاً دستگاه دیپلماسی کشور نیز بدون پشتوانه حضور مستشاری سپاه، توان مذاکراتی و دیپلماتیک قابل‌توجهی در تعامل با طرفین غربی و شرقی نخواهند داشت. به‌عبارت‌دقیق‌تر، جنگ و توسل به زور را نه لزوماً با دیپلماسی و مذاکره که با «حضور مردم» و نقش منطقه‌ای سپاه و البته تقویت توان بازدارندگی دفاعی می‌توان از کشور دور ساخت و این مهم جز با کاربست سیاست «دفاع رو به جلو» و تقویت «محور مقاومت» با هدف توسعه «عمق راهبردی (استراتژیک)» انقلاب اسلامی‌ غیرممکن به‌نظر می‌رسد. چارچوب نظری این تحقیق، «الهیات رهایی‌بخش»، «نظریه پسااستعماری»، «امنیت هستی‌شناختی»، «موازنه تهدید» و «نظریه مقاومت» خواهد بود و روش تحقیق، توصیفی ـ تحلیلی مبتنی‌بر بررسی اسنادی، کتابخانه‌ای، اینترنتی و برداشت تحلیلی نویسنده از متن تحولات منطقه بحران‌خیز جنوب غرب آسیاست.

کلیدواژه‌ها


ـ امام خمینی(ره) (1389)، صحیفه امام، جلد 16، موسسه تنظیم و نشر آثار اما خمینی(ره).

ـ امام خامنه­ای مدظله‌العالی (1384)، بیانات در دیدار دانشجویان برگزیده و نمایندگان تشکل‌های دانشجویی، 24 مهرماه، رک به:

http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=22410        

ـ امام خامنه­ای مدظله‌العالی (1394)، بیانات در دیدار با خانواده­های شهدای مدافع حرم، 5 بهمن ماه. رک به:                       http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=32186

ـ امام خامنه­ای مدظله‌العالی (1397)، بیانیه «گام دوم انقلاب» خطاب به ملت ایران، مورخ 22 بهمن ماه. رک به:                   http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=41673

ـ آلیستر، مک گراث (1384)، درسنامه الهیات مسیحی، ترجمه بهروز حدادی، ج 1، قم: مرکز ادیان و مذاهب.

ـ افروغ، عماد (1397)، مجلس خبرگان نیازمند تحولات ساختاری است، مصاحبه با خبرگزاری ایرنا،12 شهریور ماه .

ـ تاجیک، محمدرضا (1386)، استراتژی‌های امنیت ملی ج.ا.ا. تهران: فرهنگ گفتمان؛ ریاست‌جمهوری، مرکز بررسی‌های استراتژیک.

ـ ترابی، قاسم (1374)، موازنه تهدید: موازنه قوا یا اتحاد با طرف تهدید‌کننده، ماهنامه اطلاعات راهبردی، سال هفتم، شماره 4.

ـ توماس، میشل (1387)، کلام مسیحی، ترجمه حسین توفیقی، قم: مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب.

ـ جمعی از نویسندگان (1367)، کلیاتی درباره الهیات رهایی‌بخش (مجموعه مقالات)، ترجمه لیلی مصطفوی، تهران: موسسه بین‌المللی کتاب.

ـ ددو، اولیور (1390)، نظریه روابط بین­الملل، ترجمه مالک ذوالقدر و مهدی میرمحمدی، زنجان: دانشگاه آزاد اسلامی.

ـ دهقانی فیروزآبادی، سیدجلال ( 1387)، سیاست خارجی جمهوری اسلامی‌ایران، تهران: انتشارات سمت.

ـ دهقانی فیروزآبادی، سیدجلال (1388)، امنیت هستی‌شناختی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی‌ایران، فصلنامه بین‌المللی روابط خارجی، سال اول، شماره 1.

ـ سازمند، بهاره و دیگران (1389)، نظریه موازنه قدرت والتز: نقد و بررسی کارآمدی آن در عصر معاصر، فصلنامه روابط خارجی، سال دوم، شماره چهارم.

ـ عباسی، مجید و دیگران (1392)، نظریه موازنه تهدید: دلایل ساختاری شکل‌گیری و گسترش اسلام سیاسی و مقاومت اسلامی ‌در خاورمیانه، فصلنامه علمی‌ ـ پژوهشی رهیافت انقلاب اسلامی، سال هفتم، شماره 24. 

 

ـ عبائی، محمود (1390)، الهیات رهایی‌بخش، شهریور ماه، رک .:

http://drabaee.com/?p=235

ـ قادری کنگاوری، روح‌الله (1392)، نظریه مقاومت در روابط ­بین‌الملل؛ رویکرد ایرانی ـ اسلامی ‌نفی سبیل و برخورد با سلطه، مجله علمی‌ ـ پژوهشی سیاست دفاعی، شماره 82.

ـ قادری کنگاوری، روح‌الله (1392)، نامه سرگشاده به وزیر امور خارجه، خبرگزاری فارس، مورخ 13 شهریور.

ـ قادری کنگاوری، روح‌الله (1394)، نظریه مقاومت و نظریه‌های غربی روابط بین‌الملل، تهران: نشر مخاطب.

ـ قادری کنگاوری، روح‌الله (1398)، مقاومت و دیپلماسی نهضتی. تهران: دانشگاه جامع امام حسین(ع).

ـ گریفیتس، مارتین (1388)، دانشنامه روابط بین‌الملل و سیاست جهان، ترجمه علی‌رضا طیب، تهران: نشر نی

ـ لیتل، ریچارد (1389)، تحول در نظریه‌های موازنه قوا، ترجمه غلامعلی چگنی‌زاده، تهران: مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر.

ـ مأموریت نیروی قدس به روایت فرمانده کل قوا»:

https://www.mashreghnews.ir/news/78963/

ـ محمدی، منوچهر (1390)، بازتاب جهانی انقلاب اسلامی، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.

ـ میتزن، جنیفر ( 1388)، امنیت هستی‌شناختی، در مایکل شیهان، امنیت بین‌الملل، ترجمه سیدجلال دهقانی فیروزآبادی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.