مواجهه ایران و امریکا؛ راهبردها و تاکتیک‌ها (راهکنش ها)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 نویسنده مسئول: استادیار روابط بین‌الملل دانشگاه شهید چمران اهواز

2 استادیار علوم سیاسی دانشگاه شهید چمران اهواز

چکیده

جمهوری اسلامی ایران با فرهنگ انقلابی خود از سال 1357 در قامت یک قدرت سالم تجدیدنظر­طلب، حضور مستکبرانة امریکا را از سپهر سیاست خود حذف نمود و در مسائل منطقه‌ای و بین‌المللی به‌چالش کشاند. در واکنش به این رویکرد انقلابی، سیاست تضعیف و براندازی نظام سیاسی ایران در دستور کار دولت­های مختلف امریکا قرار گرفت. به‌دنبال توافق اتمی بین ایران و قدرت‌های جهانی این ظن پدید آمد که روابط دو کشور رو به بهبودی گذاشته و زمینه همکاری در دیگر عرصه‌ها فراهم خواهد شد، اما با خروج دولت ترامپ از برجام دوباره شاهد بالاگرفتن تنش­ها میان دو کشور بوده و واشنگتن می­کوشد مقامات تهران را به تسلیم وادارد. درهمین‌راستا پرسش مقاله حاضر این است که «راهبردها و راهکنش­های امریکا در مواجهه با جمهوری اسلامی ایران از چه مؤلفه­ها و شاخص­هایی برخوردار است» و راهکارهای مقابله با آنها کدام است؟ فرضیه­ مقاله، این­گونه تدوین یافته است که «امریکا در چارچوب یک جنگ سیاسی، پروژه­ بی‌ثبات­سازی و فروپاشی ایران را در دو سطح داخلی و خارجی دنبال می­کند؛ در سطح داخلی حقانیت­زدایی و ایجاد خدشه در مشروعیت نظام سیاسی ایران ازطریق ایجاد نارضایتی عمومی، محور اصلی تلاش­های دولت امریکا است و در سطح خارجی، امریکا درپی حذف اعتبار ژئوپلیتیک و ژئو­استراتژیک ایران در منطقه است. راهکار اساسی برای مقابله با این چالش، تقویت مؤلفه­های درونی قدرت ازجمله کارآمدی یا همان مشروعیت ثانویه نظام است.» چارچوب نظری پژوهش، تلفیقی از «نظریه جنگ سیاسی»، «نظریه قدرت نرم» و «نظریه­ حوزه­ عمومی هابرماس» است. روش پژوهش، توصیفی ـ تحلیلی و  ابزار گردآوری داده­ها کتابخانه­ای و اسنادی است. براساس یافته­های تحقیق، امریکا درراستای فشار حداکثری با هدف براندازی، به‌دنبال تهی­سازی قدرت نظام سیاسی ایران از درون و دفع نفوذ منطقه­ای تهران است. ازاین‌رو، می­توان اینگونه برداشت کرد که تهدیداتِ متوجه ثبات سیاسی ایران جدی بوده و برای خنثی­سازی آنها ­باید ملاک‌های کارآمدی و مشروعیت نظام تقویت شود. درضمن، نگارندگان از روش سناریو­نویسی به‌منظور آزمون تأثیر متغیر مستقل (راهکنش­های براندازی) بر متغیر وابسته (آینده نظام سیاسی) بهره برده­اند.

کلیدواژه‌ها


امام خامنه­ای مد ظله (1383)، تاریخ عملکرد اتحاد جماهیر شوروی و فروپاشی آن، قابل دسترس در:                         http://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=3902

آشنا، حسام­الدین و جعفری، نادر (1386)، دیپلماسی عمومی و سیاست خارجی؛ پیوندها و اهداف، فصلنامه دانش سیاسی، شماره 5: 205 ـ 179.

اطاعت، جواد و عباس‌زاده، مجید (1395)، مشارکت سیاسی و اثر آن بر مشروعیت نظام سیاسی، اطلاعات سیاسی ـ اقتصادی،  شماره 306: 229 ـ 210.

بروکر، پل (1388)، رژیم‌‌های غیردموکراتیک: نظریه‌‌ها، سیاست و حکومت، ترجمه علی‌رضا سمیعی اصفهانی، تهران: انتشارات کویر.

بشیریه، حسین (1384)، بحران سلطه و استیلا، تهران: انتشارات کویر.

بشیریه، حسین (1386)، براندازی نرم و کاربرد آن علیه جمهوری اسلامی ایران، پگاه حوزه، شماره 224. 

بشیریه، حسین (1384)، آموزش دانش سیاسی، تهران: نگاه معاصر.

بشیریه، حسین (1386)، گذار به مردم­سالاری، تهران: نشر نگاه معاصر.

بیگدلو، مهدی (1391)، نقش قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران در مقابله با جنگ نرم با‌تأکیدبر دانشکده‌های علوم سیاسی، علوم اجتماعی و مدیریت دانشگاه تهران، فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی، شماره 31: 149 ـ 125.

حبیبی، حمید (1386)، ایران و امریکا؛ تقابل راهبردی یا تاکتیکی (راهکنشی)، فصلنامه مربیان، سال 8، شماره 29: 87 ـ 58.

حسینی دیاکو (1392)، ریشه واقعی اختلاف‌های ایران و امریکا، ۲۸ آبان 1392، قابل دسترس در:                                       http://irdiplomacy.ir/fa/news/1924563

خواجه‌سروی، غلامرضا و رحمتی، مریم (1391)، انقلاب اسلامی ایران و گفتمان سیاسی شیعه در عراق، پژوهشنامه انقلاب اسلامی، سال 1، شماره 3: 58 ـ 29.

دمیرچی، جعفر (1393)، راهبردها و راهکارها در جنگ نرم، تهران: معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

دهقانی فیروز آبادی، سیدجلال و فیروزی، علی‌رضا (1391)، دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی ایران در دوران اصول‌گرایی، فصلنامه روابط خارجی، سال 4، شماره 2: 110 ـ 71.

دولتی، مجتبی (1396)، راهبردهای غرب به رهبری امریکا در برخورد با جمهوری اسلامی (باتأکیدبر راهبرد سازش و تغییر از درون)، فصلنامه مطالعات عملیات روانی، سال دوازدهم، شماره 46: 130 ـ 109.

روحانی، حسن (1379)، درآمدی بر مشروعیت و کارآمدی، تهران، فصلنامه راهبرد، ش 18: 36 ـ 7.

روستا، مصطفی (1388)، جنگ بی­قاعده؛ مفهوم عملیاتی مشترک، تهران: مرکز آینده‌پژوهی علوم و فناوری دفاعی.

روشنی، رضا (1397). چشم­انداز و اولویت‌های راهبردی ج.ا.ایران برای مقابله با عملیات روانی دشمن، فصلنامه مطالعات دفاعی استراتژیک، سال شانزدهم، شماره 71: 142 ـ 121.

ریاحی، وحید (1390)، روشی بهینه برای آینده‌پژوهی در نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه علوم و فنون نظامی، سال هشتم، شماره 20.

زکریا، فرید (1397). سیاست ترامپ درقبال ایران؛ یک نقشه خیالی، واشنگتن‌پست، ترجمه تحریریه سایت دیپلماسی ایرانی، قابل دسترس در:

http://irdiplomacy.ir/fa/news/1976617/

زهرانی، مصطفی (1376)، تحریم اقتصادی از نظر تا عمل، مجله سیاست خارجی: 25 ـ 24.

ساداتی­نژاد، سیدمهدی؛ ترکارانی، افشین (1393)، بررسی مناقشه انقلاب اسلامی ایران و امریکا در مباحث حقوق بشر براساس رهیافت رئالیسم و سازه­انگاری، فصلنامه پژوهش­های انقلاب اسلامی، سال سوم، شماره 11: 69 ـ 51.

شفیعی­فر، محمد و قربانی، مصطفی (1395)، تعاملات کارامدی و مشروعیت نظام‌های سیاسی، فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی،  شماره 47: 200 ـ 183.

عبداله، عبدالمطلب و اسماعیلی، مصطفی (1392)، راهبرد سیاست خارجی امریکا درقبال انقلاب اسلامی ایران؛ تداوم یا تغییر؟، پژوهشنامه انقلاب اسلامی، سال دوم، شماره 7 : 103 ـ 123.

عزیزی، مجتبی (1393)، مهندسی افکار و اذهان: دیپلماسی عمومی امریکا علیه ج.ا. ایران، پایگاه تحلیلی بصیرت، قابل دسترس:                         http://basirat.ir/fa/news/269906

غرایاق زندی، داود (1390)، سیاست­خارجی دولت دوم  جورج بوش درقبال ایران: سیاست سد نفوذ (2008 ـ 2004)، چاپ دوم، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی: 113 ـ 83.

فاضلی، حبیب­الله و افضلی، توحید (1394)، دیپلماسی عمومی ایالات‌متحده درقبال ج.ا. ایران در دولت اوباما، دوفصلنامه مطالعات قدرت نرم، شماره 12.

کیوان‌حسینی، سیداصغر و عشرتی خلیل‌آباد، فهیمه (1393)، رویکردی سازه‌انگارانه به روند تکامل و تشدید سیاست تحریمی امریکا علیه ایران، پژوهش­های راهبردی سیاست، سال دوم، شماره ۸ (پیاپی ۳۸): 59 ـ 31.

گل­کرمی، عابد؛ کریمی‌پور، یدالله؛ متقی، افشین و ربیعی، حسین (1397)، تبیین ژئوپلیتیک سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران باتأکیدبر قابلیت­های ژئواکونومیک، نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، سال هجدهم، شماره 49: 57 ـ 37.

لاریجانی، علی و غلامی، غلامرضا (1390)، رابطه اقتدار و مشروعیت در نظام سیاسی اسلام، فصلنامه مطالعات روابط بین­الملل، دوره 4، شماره 16: 92 ـ 65.

نائینی، علی‌محمد (1389)، درآمدی بر ماهیت‌شناسی جنگ نرم، فصلنامه راهبرد دفاعی، سال هشتم، شماره 28: 32 ـ 1.

نائینی، علی‌محمد (1391)، اصولومبانیجنگنرم، تهران:  نشر ساقی.

نوذری، حسینعلی (1381)، بازخوانی هابرماس (درآمدی بر آراء، اندیشه‌ها و نظریه‌های یورگن هابرماس)، تهران: نشر چشمه.

وبستر، فرانک (1380)، نظریه‌های جامعه اطلاعاتی، ترجمه‌ اسماعیل قدیمی، تهران: انتشارات قصیده‌سرا.