کارگزاران امنیت در مکتب امنیتی جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار دانشگاه امام باقر(ع)

چکیده

مکتب امنیتی جمهوری اسلامی ایران مبتنی‌بر معیارهای سه‌گانه عزت، حکمت و مصلحت نظام در برگیرنده محورهای پنج‌گانه امنیت پایدار نظام جمهوری اسلامی ایران در دو بعد نرم و سخت است که رهاورد آن تضمین تمامیت ارضی، استقرار و الگو‌سازی شیوه حکومت و انسجام اجتماعی در فرایند تبدیل‌سازی ملت به امت اسلامی است. دراین‌میان، نقش کارگزاران امنیت (رسمی ـ غیررسمی) در مکتب امنیتی براساس راهبردهای حفظ وضع موجود، واقعیت‌های موجود، فرصت‌محوری، دفاع تهاجمی و بازدارندگی در معادله‌سازی تهدید ـ فرصت و مدیریت امنیتی آن مبنای این نوشتار خواهد بود. هدف این مقاله، جانمایی کارگزاران امنیت در لایه‏های حاکمیتی و بیان مأموریت‏ها و وظایف آنان است. پرسش اصلی مقاله آن است که: «جایگاه و کارکرد کارگزاران امنیت در مکتب امنیتی جمهوری اسلامی چیست؟» این مقاله ازنظر روشی و به‌لحاظ ماهیت، کیفی است و به‌لحاظ هدف، کاربردی و ازطریق روش گردآوری اسنادی (تحلیل محتوا) و قضاوت خبرگی (فن دلفی) اقدام به استخراج مدل مفهومی مکتب امنیتی جمهوری اسلامی ایران و جایگاه کارگزاران در دو بعد (رسمی و غیررسمی) نموده  است. براساس روش بیان‌شده، چهار لایه: حکومت، امنیت اجتماعی، مکتب امنیتی نظام و امنیت پایدار ترسیم و برمبنای آن کارگزاران امنیتی در لایه‌های چهارگانه فوق مشخص و تبیین شده‏اند.

کلیدواژه‌ها


ـ آزاد ارمکی، تقی (1389)، نظریه‌های جامعه‌شناسی، چاپ ششم، تهران: انتشارات سروش.

ـ ازغندی، علی‌رضا (1383)، سازه‌گرایی: چارچوبی تئوریک برای فهم سیاست خارجی ج.ا.ا»، دانشنامه حقوق و سیاست، سال اول ، ش1.

ـ افتخاری، اصغر و قدرت‌آبادی علی‌رضا (1395)، سازمان‏های اطلاعاتی و افکار عمومی؛ راهبردی برای امنیت‏سازی، فصلنامه پژوهش‏های حفاظتی ـ امنیتی‏، سال پنجم، ش 19: 1 ـ 15.

ـ امیرخانی، کاوه (1390)، مکتب امنیتی امام خمینی(ره)، فصلنامه مطالعات راهبردی، سال چهاردهم، شماره چهارم، ش مسلسل 54:. 79 ـ 104.

ـ بهنام، علی (1389)، موضوع امنیت در نگاه امام خمینی(ره)، تهران: بی‌نا.

ـ بوزان، باری (1378)، مردم، دولت‌ها و هراس، تهران: ترجمه و انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی.

ـ بوزان، باری و همکاران (1386)، چارچوبی تازه برای تحلیل امنیت، ترجمه علی‌رضا طیب، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.

ـ بیطرف، سیدعطاالله (1389)، مدل‌سازی مبتنی‌بر نظریه در علوم اجتماعی و کاربرد آن، اصفهان: دانشگاه صنعتی اصفهان.

ـ پیرسون، کریستوفر (1384)، معنای مدرنیت، گفتگوی کریستوفر پیرسون با آنتونی گیدنز، ترجمه علی­اصغر سعیدی، تهران: انتشارات کویر.

ـ تجری، اصغر و همکاران (1393)، منشأ امنیت اجتماعی ازمنظر قران کریم، فصلنامه مطالعات تفسیری، سال پنجم، ش 19: 141 ـ 154.

ـ جمعی از  نویسندگان (1393)، امنیت در قرآن و سنت، قم: انتشارات زمزم هدایت.

ـ خسروی، علی‌رضا (1391)، مکتب امنیتی امام خمینی(ره): مبادی و مبانی فرانظری و نظری امنیت در گفتمان انقلاب اسلامی، تهران: مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر تهران.

ـ خمینی (امام)، روح‌الله (1378)، صحیفه امام، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).

ـ دری نجف‌آبادی، قربانعلی (1381)، حکومت علوی، هدف‌ها و مسئولیت‏ها، تهران: دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری.

ـ ریتزر، جورج (1377)، نظریه­های جامعه­شناسی در دوران معاصر، ترجمه محسن ثلاثی، تهران: انتشارات علمی.

ـ صابردوست، مهناز (1390)، تحلیل سیاست خارجی ایران در حوزه مسائل هسته‌ای براساس چارچوب ساختار ـ کارگزار1380 ـ 1390، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه اصفهان، دانشکده علوم اقتصادی و اداری.

ـ فوزی، یحیی (1379)، امام خمینی و هویت ملی در ایران، فصلنامه مطالعات ملی، سال اول، ش 4: 61 ـ 86.

ـ فینی‌زاده بیدگلی، جعفر؛ خادم‌دقیق، امیرهوشنگ و شفیعی‌نیا، محمدشفیع (1395)، بررسی ویژگی‌های امنیتی‌شدن یک پدیده در جمهوری اسلامی ایران، فصلنامهپژوهش‌هایحفاظتی ـ امنیتی، سال پنجم، ش 17: 111 ـ 138.

ـ قاضی‌زاده، کاظم (1383)، حکومت‌نامه علی (علیه‌السلام)، ج 1، قم: دفتر نشر معارف.

ـ قنبرلو، عبداله (1387)، بررسی رویکردهای سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران ازمنظر مسئله کارگزار ـ ساختار، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی، فصلنامه مطالعات راهبردی، سال11، ش 2، شماره مسلسل 40: 349 ـ 376.

ـ قیصری، نورالله و حسینی، سیدمهدی (1392)، ابعاد و شاخص‌های امنیت پایدار: مبتنی‌بر مدل مهندسی همگرایی ملی، فصلنامه آفاق امنیت، سال پنجم، ش 20:71 ـ 108.

ـ کرایب، یان (1378): نظریه­های مدرن در جامعه­شناسی، ترجمه محبوبه مهاجر، تهران: انتشارات سروش.

ـ کسل، فیلیپ (1383)، چکیده آثار آنتونی گیدنز، ترجمه حسن چاوشیان، تهران: انتشارات ققنوس.

ـ لک‌زایی، شریف (1385)، بررسی تطبیقی نظریه‌های ولایت‌فقیه، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.

ـ لک‌زایی، نجف (1390)، مکتب سیاسی اسلام: ضرورت و چیستی نظام سیاسی اسلامی (مصاحبه)، مجله سوره، ش2: 107 ـ 11.

ـ لک‌زایی، نجف (1390)، فقه و امنیت، فصلنامه فقه، ش70: 45 - 86.

ـ نویدنیا، منیژه (1388)، امنیت اجتماعی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.