بررسی مناسبات امنیتی امریکا و عربستان سعودی بر پایۀ نظریۀ نورفتارگرایی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار جغرافیای سیاسی، دانشگاه خوارزمی

2 دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی، دانشگاه تهران

چکیده

نظریۀ­ نورفتارگرایی، مفهوم امنیت را بیش از هر چیز، به عنصر فرهنگ وابسته می­داند و سازه­های آیکونوگرافیک همچون تاریخ و فرهنگ را در تثبیت امنیت، مهم تلقی می­کند. ازسوی‌دیگر، برجسته‌بودن مفهوم قدرت در این نظریه، باعث می­شود تا امنیت از مفهومی چندبعدی و سلسله‌مراتبی برخوردار شود. بنابراین، می­توان رفتارهای امنیتی همگرایانه میان امریکا و عربستان را که از سال 2011 بدین‌سو افزایش روزافزونی یافته و پس از تغییرات در ریاست‌جمهوری امریکا از سال 2017 به‌این‌سو خصلتی راهبردی یافته است، در چند بعد بررسی کرد. این ابعاد شامل بنیادهایی چون هژمونی، ایدئولوژی و فرهنگ است. بنابر پیش‌فرض نظریۀ نورفتارگرایی، فقدان ساختارهای تثبیت‌شدۀ فرهنگی و غلظت ایدئولوژی از زمینه­های مهمی است که می­تواند فقدان امنیت را در یک کشور نشان دهد. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی به این دو پرسش، پاسخ داده است که رفتارهای فزایندۀ امنیتی عربستان سعودی در منطقه چگونه قابل تبیین است و نیز مناسبات فزایندۀ امنیتی این کشور با امریکا به­ویژه پس از روی‌کار‌آمدن دونالد ترامپ، چه بازخوردهایی دارد؟ نتایج، نشان می­دهد که مفاهیمی همچون وابستگی ایدئولوژیک، فقدان تاریخی دولت ـ ملت، نقصان در هویت­های نرم­افزاری ـ فرهنگی و قدرت تک­لایه­ای، رفتار فزایندۀ امنیتی عربستان در محیط بیرونی را تعیین و توجیه می­کند. به‌سخن‌دیگر، عربستان سعودی با برون­فکنی کاستی­های ایدئولوژیک، از میدان­های منازعه در محیط بیرونی برای پرکردن گسست­های تاریخی و فرهنگی دولت ـ ملت خود بهره می­برد. به‌همین‌دلیل، رفتارهای امنیتی و قدرت سخت­افزاری در منطقۀ خلیج‌فارس و غرب آسیا بازتولید می‌شود.

کلیدواژه‌ها


ـ آراسته، ناصر (1387). امریکا قبل و بعد از اشغال عراق، تهران: انتشارات سازمان عقیدتی ـ سیاسی ارتش جمهوری اسلامی ایران.

ـ آشتی، نصرت­الله (1391). ساختار حکومت عربستان سعودی،تهران: انتشارات وزارت‌ ام‍ور خ‍ارج‍ه‌، دف‍ت‍ر م‍طال‍ع‍ات‌ س‍ی‍اس‍ی‌ و ب‍ی‍ن‌ال‍م‍ل‍ل‍ی‌.

ـ احمدی، حمید (1386). روابط ایران و عربستان در سده بیستم، تهران: مرکز چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه.

ـ بدیعی ازنداهی، مرجان؛ شریفی رضوی، مجید و میراحمدی، فاطمه‌السادات (1396). بازتاب‌های جهانی­شدن سیاسی بر سازمان همکاری شانگهای، فصلنامۀ تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، سال 4، شماره 32: 229 ـ 207.

ـ بوزان، باری؛ ویور، الی و دوویلد، پاپ (1386). چارچوبی تازه برای تحلیل امنیت، ترجمه علی‌رضا طیب، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.

ـ حافظ‌نیا، محمدرضا (1385). اصول و مفاهیم ژئوپلیتیک، مشهد: انتشارات پاپلی.

ـ دهقانی فیروزآبادی، سیدجلال (1388). تحول در نظریه­های منطقه­گرایی، فصلنامۀ مطالعات اوراسیای مرکزی، دورۀ 3، شمارۀ 1: 116 ـ 99.

ـ دولور، ژاک (1371). همنوازی تازه اروپا، ترجمه عباس آگاهی، تهران: انتشارات وزارت امور خارجه.

ـ روحی دهبنه، مجید (1393). مفهوم­سازی همگرایی و منطقه­گرایی در روابط بین‌الملل ازمنظر سازه­انگاری، مطالعۀ موردی: اتحادیۀ اروپا، فصلنامۀ پژوهش­های بین‌الملل، دوره 4، شمارۀ 13: 155 ـ 122.

ـ سلیمی، حسین (1384). دولت مجازی یا رئالیست متهاجمی: بررسی مقایسه­ای نظریه ریچارد روزکرانس، مجله پژوهشی حقوق و سیاست، سال 7، شماره 17: 20 ـ 33.

ـ قادری حاجت، مصطفی و همکاران (1389). تبیین نقش بازارچه­های مرزی در امنیت و توسعه پایدار نواحی پیرامون مطالعه موردی: بازارچه­های مرزی استان خراسان جنوبی، فصلنامه ژئوپلیتیک، دوره 6، شماره 3: 151 ـ 121.

ـ قاسمی نراقی، علی‌اصغر (1388). شورای همکاری خلیج فارس، تهران: ‌دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی، انتشارات وزارت امورخارجه.

ـ گریفیتس، مارتین (1390). دانشنامۀ روابط بین­‌الملل و سیاست جهان، چاپ دوم، ترجمه­ علی‌‎رضا طیب، تهران: نشر نی.

ـ مؤسسه مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر (1386). اصلاحات سیاسی در عربستان سعودی؛ تأثیر بحران عراق بر تحولات سیاسی عربستان سعودی.

ـ متقی، افشین (1393). تغییرات ساختار جمیعتی ج.ا.ایران: آسیب‌شناسی و ظرفیت‌سنجی مسائل امنیتی، فصلنامه جغرافیای انسانی، دوره 46، شماره 5: 12 ـ 24.

ـ متقی، افشین (1394). واکاوی زمینه­های ناسازواری در روابط ایران و عربستان، فصلنامه پژوهش­های راهبردی سیاست، سال سوم، شماره 12: 161 ـ 141.

ـ مجتهدزاده، پیروز (1381). فلسفه ژئوپلیتیک، تهران: انتشارات سمت.

- Alterman, J. (2012). Gulf Kaleidoscopes Reflection on the Iranian Challenge, CSIS Center for Strategic International studies.

- Belasco, A. (2016). The Cost Of Iraq, Afghanistan and other Global War on Terror Operation, Congressional Research Service, September .

- Commons, M.L. (2018). A short history of the Society for the Quantitative Analysis of Behavior, Behavior Analyst Today, 2 (3): 275–9.

- Hawg, P. (2004). The historical Process of making non-securitization of security phenomena: security and globalization, Translated by Mohammad Reza Khosravi, monthly strategic outlook No. 79 and 80.

- Kolodziej, E.A. (2015). Security and International Relations, Cambridge: Cambridge University Press.

- Moxley, R. A. (2018). Pragmatic selectionism: The philosophy of behavior analysis, The Behavior Analyst Today. 5 (1): 108–25.

- Mearsheimer, J.J. (2005). Hearts and Minds, the National Interest, 69 (Fall): 13–6.

- Newsom, D. (2017). United states policy toward the Gulf (Persian), ed. R.G.Waif, Washington D.C, Georgetown University.

- Polentz, R. (2013).NATO and Persian Gulf Security, European Journal of International Relations, No, 13, pp. 6-19.

- Spike, V., and Sisson, R. (2015). Global Gender Issues, Boulder Co: Lyne Rinner

- Staddon, J. (2018). The New Behaviorism, 2nd Edition. Philadelphia, PA: Psychology Press

- Steven, E.L. (2012). War is politics: Offensive realism, domestic politics, and security strategies, Security Studies, 12:2, 165-195.

- Van Evera, S. (2018), Offense – defense and War Cause of International security, 3(3): 5 – 43

- Vasquez, J.A. (2014). "The Post Positive Debate: Reconstructing Scientific Enquiry and International Relations Theory after Enlightens Fall". In Booth and Smith, International Relations Theory Today.