تبیین آینده‌پژوهانه تأثیر رفتار گروه‌های تکفیری بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران (2018 ـ 2028م)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم انتظامی ومطالعات اجتماعی ناجا

2 دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه اصفهان

چکیده

گروه‌های تروریستی یکی از مهم‌ترین تهدیدات علیه امنیت ملی در طول دوره‌های مختلف بوده است که با اقدام انحصارگرایانه و ایدئولوژیک خود برای مبارزه با‌ هویت ملی، جامعه را قطب‌بندی کرده و درنهایت، امنیت ملی را مختل می‌کنند.‌ هدف این پژوهش، شناخت رفتارگروه­های تکفیری و تروریستی در آینده  و تأثیر آن بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران است. پرسش اصلی پژوهش این است که رفتار گروه­های تکفیری چه تأثیری بر آینده امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران در سال­های (2018 ـ 2028م) خواهد داشت؟ فرضیه پژوهش این است که از دیدگاه آینده‌پژوهی، رفتار گروه‌های تکفیری در آینده با تشدید فرقه‌گرائی مذهبی و اختلافات قومی و زبانی، آینده امنیت سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و تمامیت ارضی جمهوری اسلامی ایران را تحت تأثیر قرارمی­دهد. روش پژوهش بر پایه سناریونویسی که یکی از مهم‌ترین شیوه‌های تحلیل آینده‌پژوهی است، قرار دارد. بر اساس یافته­های پژوهش به‌نظر می­رسد در این خصوص چهار سناریو را می­توان مطرح ساخت که عبارتند از: 1. سناریوی محتمل: که ادامه وضعیت موجود ‌همین روندها و احتمال اینکه ازطرف گروه­های تکفیری ضرباتی قابل‌توجه به امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران در مناطق قابل نفوذ وارد شود، وجود دارد. 2. سناریوی مطلوب: ازبین‌رفتن کامل و ریشه‌کن‌شدن گروه‌های تکفیری و عدم تهدید امنیت جمهوری اسلامی ایران. 3. سناریوی ممکن: پیروزی کامل گروه­‌های تکفیری در منطقه و امکان به‌چالش‌کشیدن کامل امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران با ورود آنها به کشور.   4. سناریوی باورکردنی: شکست و رفتن گروه­های تکفیری از غرب آسیا و حضور آنها در مناطق دوردست مثل آفریقا یا آسیای شرقی دور و زدن ضربات محدود و کم‌اهمیت به امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران. شدت و ضعف‌ هرکدام از این سناریوهای چهارگانه در قالب 12 شاخص، سنجیده شده است. چهارچوب نظری این پژوهش براساس نظریه رئالیسم تدافعی و رئالیسم تهاجمی است.

کلیدواژه‌ها


ـ آجیلی،‌ هادی و مبینی‌کشه،  زهرا (1394)،  نقش داعش در شکل‌گیری معادلات جدید در خاورمیانه، فصلنامه حبل‌المتین، دوره سوم شماره 9.

ـ برزگر، کیهان (1388)، سیاست خارجی ایران از منظر رئالیسم تدافعی و تهاجمی، فصلنامه روابط خارجی، سال اول. شماره اول.

ـ بزرگمهری، مجید و نعمتی، فاطمه (1387)، تأثیر دیپلماسی رسانه­ای بر سیاست خارجی تبیین راهکارها،فصلنامه علوم سیاسی، شماره17.

ـ بصیری، محمدعلی و سالدورگر، الهه (1396)، بررسی علل و عوامل شکل‌گیری داعش، فصلنامه سیاست، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره47، شماره3.

ـ بصیری، محمدعلی و مجیدی‌نژاد، سیدعلی (1396)، واکاوی تهدیدات امنیتی داعش بر محور مقاومت و تأثیر آن بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران،فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی، دوره48 ، شماره14.

ـ پژوهنده، محمدحسین (1386)،آسیب‌شناسی وحدت اسلامی، نشریه علوم اجتماعی، مجله پژوهش­های اجتماعی اسلامی، شماره 39.

ـ ثریا، جمشید (1384)، امریکا، تروریسم و بنیادگرایی،فصلنامه اطلاعات سیاسی- اقتصادی، ‌شماره 219 و 290.

ـ جعفری ولدانی، اصغر (1384)،مواضع و عملکرد کشورهای عربی نسبت به تحولات عراق، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت خارجه.

ـ جعفری، حسن و بهرامی خوشکار، محمد (1393)، جریان‌شناسی گروه‌های تکفیری انحرافی در اسلام، فصلنامه پژوهشهای سیاسی جهان اسلام، دوره ۴، شماره ۳.

ـ چرنوف، فرد (1388)، نظریه و زیرنظریه در روابط بین­الملل، ترجمه علی‌رضا طیب، تهران: نشر نی.

ـ حاجیانی، ابراهیم (1383)، بررسی جامعه‌شناختی فرقه‌گرایی مذهبی و تأثیر آن بر نظم و ثبات سیاسی، مجله مطالعات راهبردی، شماره 24.

ـ حاجیانی، ابراهیم (1391)، مبانی، اصول و روش­های آینده‌پژوهی، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق (ع).

ـ حافظ‌نیا، محمدرضا (1385)،اصول و مفاهیم ژئوپلتیک، تهران: انتشارات پاپلی.

ـ دانش میرکهن، سیدرحمت‌الله (1387)، راهکارهای تقویت اتحاد میان مذاهب اسلامی،مجله اندیشه تقریب، شماره 16.

ـ دانشیار، علی‌رضا (1396)، آسیب‌شناسی جریان‌های تکفیری و راهکارهای مقابله با آن، ازمنظر مقام معظم رهبری، قم: مرکز جامع پژوهش‌های تکفیری، پژوهشگاه بین‌المللی المصطفی.

ـ دهشیار، حسین (1386)،شاکله استراتژی امنیتی ایران، فصلنامه سیاست جهانی، دوره 4، شماره 33.

ـ دهنوی، مهدی و تاج‌آبادی، حسین (1393)، فدرالیزم عراق و امنیت ملی ایران؛ فرصت‌ها و چالش‌ها، فصلنامهتحقیقات سیاسی و بین‌المللی، شماره 18.

ـ روحی براندق، کاوس و مرادی، لیلا (1394)، نقد مبانی فکری وهّابیّت در مسئلة امامت، شرک و مصادیق آن باتأکیدبر دیدگاه‌های علاّمه طباطبائی، پژوهشنامه مطالعات قرآنی، دوره 6، شماره 21.

ـ زارعان، احمد (1394)، زمینه‌های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا، فصلنامه آفاق امنیت، سال‌ هفتم، شماره 23.

ـ سبحانی تبریزی، جعفر (1385)، تکفیر و تروریسم، درس‌هایی از مکتب اسلام، شماره 10.

ـ ستوده، علی‌اصغر (1394)، آسیب­شناسی رشد جریان‌های تکفیری در خاورمیانه،فصلنامه حبل‌المتین، دوره سوم، شماره نهم.

ـ سوری، رسول (1395)،ایران و تهدیدی به نام سلفی‌گری، فصلنامه دیپلماسی ایرانی، دوره دوم، شماره چهارم.

ـ سیدنژاد، سیدباقر (1389)، سلفی‌گرایی در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه مطالعات راهبردی، سال سیزدهم، شماره اول، بهار، مسلسل 47.

ـ عبدی، عطاءالله (1394)، پیامدهای ژئوپلیتیکی حضور داعش در منطقه محور مقاومت و حوزه نفوذ ایران،فصلنامه تحقیقات سیاسی و بین‌المللی، شماره 42.

ـ فرمانیان، مهدی (1386)، مبانی فکری سلفیه، ویژه‌نامه علمی ادیان و مذاهب، انجمن علمی ادیان و مذاهب حوزه علمیه قم، شماره اول.

ـ فیرحی، داوود (1396)، بررسی علل افراطی‌گری در خاورمیانه، فصلنامه مذاهب اسلامی، شماره 35.

ـ فیضی، فهیمه و علیزاده موسوی، سیدمهدی (1394)، ملاک و شرایط تکفیر از دید رشید رضا، پژوهشنامه مذاهب اسلامی، شماره 3.

ـ کشاورز، حیدر (1393)، تأثیر سلفی‌گری منطقه‌ای بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران،فصلنامهمطالعات خاورمیانه، سال نوزدهم، شماره دوم.

ـ کلهر، محمدرضا (1396)،نگاهی به مواضع غرب در برابر‌همه‌پرسی کردستان عراق، اندیشکدهراهبردی تبیین، قابل دسترسی در:                         http://Tabyincenter.ir

ـ کمالی گوکی، محمد؛ کاظمی، اردشیر و سلطانی، محمدجواد (1396)، اقدامات و اهداف داعش در فضای رسانه‌ای: درس‌هایی برای مقابله با آن، فصلنامه تخصصی علوم سیاسی، دوره 13، شماره 39.

ـ گروه مطالعاتی امنیت (1387)، تهدیدات قدرت ملی، شاخص‌ها و ابعاد، تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی.

ـ مجتهدزاده، پیروز (1381)،جغرافیای سیاسی و سیاست جغرافیایی، تهران: انتشارات سمت.

ـ مجموع الفتاوى (1426ق)، کتاب التفسیر، بیروت: مکتبة الرشد.

ـمجموعه مقالات کنگره جهانی جریان‌های تکفیری (1395)، جلد 7، قم: دارالعلام لمدرسه اهل‌البیت(ع).

ـ مشیرزاده، حمیرا (1384)، تحول در نظریه‌های روابط بین‌الملل، تهران: انتشارات سمت.

ـ مصفا، ‌نسرین و طاهخانی، ستاره (1390)، مجمع عمومی سازمان ملل‌متحد و مقابله با تروریسم، فصلنامه سیاست،‌ شماره 19.

ـ میهاو، سعد (1393)، چالش داعش بر اقتصاد ایران، اقتصاد ایران، نگاه اول، مرداد 93.

ـ ناصرآبادی، زهرا (۱۳۷۹)،آینده‌پژوهی، تهران: انتشارات مرکز مطالعات و برنامه­ریزی استراتژیک.

ـ هانی‌زاده، حسن (1397)، اهداف پیدا و پنهان ائتلاف جدید در منطقه، مجله پژوهش‌های اجتماعی اسلامی، شماره 47 و 48.

- Benotman, Noman & Malik, Nikita (2016). The Children of Islamic State, London: Quilliam Foundation, retrieved on September 5, 201.

- Dearden, Lizzie (2016), “Isis Training Children of Foreign Fighters to Become ‘Next Generation’ of Terrorists,” July 29, http://www.independent.co.uk, retrieved on September 4,

- Jervis, Robert (1999). “Realism, Neoliberalism, and Cooperation”. International Security.

- John Mearshiemer.”(2001) The Tragedy of Great Power Politics”. New York. Norton Company.

- Zachary,L&Masters,J.(2015), Islamic State in Iraq and Greater Syria, Council on Foreign Relations.

- Makridakis, Spyros et al.”(1982)The accuracy of extrapolation (time-series) methods, Journal of Forecasting.

- Hopkins, A. Rebecca (2012) “Lebanon and the Uprising in Syria”, from: CRS (Congressional Research Service).

- Katznelson and H. V. Milner, eds., Political Science: State of the Discipline, New York: Norton.

- William Samii, Abbas (2008), “A Stable Structure on Shifting Sands: Assessing the Hezbollah-Iran-Syria Relationship’’, The Middle East Journal, 62(1).

- Moore,Jack(2016), “More than 31,000 Pregnant Women Under Islamic State Rule in Iraq and Syria,” July 3, www.newsweek.com , retrieved on July 17, 2016.