هویت‌خواهی و منازعه قومی (ارائه چارچوبی تحلیلی)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار جامعه‌شناسی فرهنگی دانشگاه علامه طباطبائی

2 دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی سیاسی دانشگاه علامه طباطبائی

چکیده

هویت قومی به‌عنوان یک فرایند ذهنی و روانی میان اقوام مختلف فی‌نفسه پدیده‌ای امنیتی نیست که نیازمند بررسی دقیق آن در دایره موضوعات امنیتی باشد، بلکه اگر بنابر دلایل مختلفی این پدیده سیاسی شده و با نوعی فرایند هویت‌خواهی قومی همراه گردد، پیامدهای سیاسی و امنیتی مهمی را درپی خواهد داشت. این مقاله بسترها و علل  فرایند سیاسی‌شدن قومیت را مطرح کرده است. سپس زمینه‌های ساختاری و عوامل کارگزاری‌ای را بیان می‌کند که موجب شکل‌گیری هویت‌خواهی میان قومیت‌ها شده است و درنهایت پیامدهای مهم این پدیده و ارتباط آنها با منازعه قومی و بروز چالش‌‌‌های امنیتی را مورد تجزیه‌وتحلیل قرار داده و  مدلی برای تحلیل مسائل قومی ارائه خواهد کرد

کلیدواژه‌ها


ـ احمدی، حمید (1383). ایران: هویت ملیت و قومیت، تهران: مؤسسه تحقیقات و توسعه علوم انسانی.

ـ اسمیت، آنتونی، دی (1383). ناسیونالیسم: نظریه، ایدئولوژی، تاریخ، ترجمه منصور انصاری، تهران: مؤسسه مطالعات ملی.

ـ اسمیت، آنتونی (1378). منابع قومی ناسیونالیزم، فصلنامه مطالعات راهبردی، سال اول، پیش‌شماره اول.

ـ افتخاری، اصغر (1385). کالبدشکافی تهدید، تهران: دانشگاه جامع امام حسین(ع).

ـ اوزکریملی، اوموت (1383). نظریه‌های ناسیونالیسم، ترجمه محمدعلی قاسمی، تهران: نشر تمدن ایرانی.

ـ بیرو، آلن (1380). فرهنگ علوم اجتماعی، ترجمه باقر ساروخانی، تهران: کیهان.

ـ پاک‌سرشت، سلیمان (1387). بررسی‌ تطبیقی‌ ـ کمی عوامل مؤثر بر بروز تضادهای قومی در جوامع چندقومی‌ جهان بین سال‌های ١٩٨٠ تا ١٩٩٩، پایان‌نامه دکترای جامعه‌شناسی سیاسی، دانشکدة علوم اجتماعی، دانشگاه تربیت مدرس.

ـ تنهایی، حسین (1390)، بازشناسی تحلیلی نظریه‌های مدرن جامعه‌شناسی در مدرنتیه میانی: بنیان‌گذاران، تهران:‌ نشرعلم.

ـ جنکینز، ریچارد (1381). هویت اجتماعی، ترجمه تورج یاراحمدی، تهران: نشر و پژوهش‌ شیرازه‌.

ـ دشتی، تقی (1390). بررسی حقوق اقلیت‌‌های‌ قومی در حقوق اساسی جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌ در پرتو اسلام‌ و حقوق‌ بشر.

ـ دلاوری، ابوالفضل (1383). تحول منازعه سیاسی داخلی؛ از "عصر دولت ـ ملت" تا "عصر جهانی شدن"، پژوهش حقوق عمومی، شماره 12.

ـ دوران، بهزاد (1385). هویت اجتماعی، فاز اول، تهران: پژوهشکده علوم انسانی و اجتماعی ‌جهاد دانشگاهی.

ـ دیلینی، تیم (1389). نظریه‌‌های کلاسیک جامعه‌شناسی، چاپ چهارم، ترجمه بهرنگ صدیقی و وحید طلوعی، تهران: نشر نی.

ـ زندی، ابراهیم (1380). بحران قومی و وحدت ملی: الگوی سیاست قومی در ج.ا.ا. ، فصلنامه فرهنگ اندیشه، سال اول، شماره سوم و چهارم.

ـ صالحی امیری، سیدرضا (1385). مدیریت منازعات قومی در ایران، تهران: مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام.

ـ طالبی، ابوتراب و عیوضی،‌ یاور (1392). هویت‌طلبی قومی در فضای مجازی، ‌برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، شماره 16.

ـ عالمی، مسعود (1380). مطالعه برجستگی‌های هویت در ایران، مطالعه موردی عرب‌های خوزستان، رساله کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم اجتماعی دانشگاه شهید بهشتی.

ـ عبداله‌خانی، علی (1385). نظریه‌های امنیت، تهران: ابرار معاصر.

ـ عبدالهی، محمد (1380). تنوع قومی در ایران چالش‌ها و فرصت‌ها (بخش دوم)، فصلنامه مطالعات ملی، شماره 8.

ـ علیزاده، حسن (1381). فرهنگ خاص علوم سیاسی، تهران: روزنه.

ـ فراهانی، عاطفه (1386). مطالعات قومی: مفاهیم و نظریه‌ها، پژوهشنامه تنوع‌ فرهنگی‌ و همبستگی ملی. گروه پژوهش‌های فرهنگی و اجتماعی، پژوهشکده تحقیقات استراتژیک، شماره 8.

ـ کاویانی‌راد،‌ مراد (1380). بررسی نقش هویت قومی در اتحاد ملی: مطالعة موردی قوم بلوچ، پایان‌نامة کارشناسی ارشد،‌ دانشکدة علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس.

ـ کوئن، بروس (1372). مبانی جامعه‌شناسی، ترجمه و اقتباس: غلامعباس توسلی و رضا فاضل، تهران: سمت.

ـ کوردل، کارل و استفان، ولف (1393). منازعه قومی، ترجمه عبداله رمضان‌زاده، تهران:‌ فرهنگ سیاسی.

ـ گر، تد رابرت (1377). چرا انسان‌ها شورش می‌کنند، ترجمه علی مرشدی‌زاد، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.

ـ گل‌محمدی، احمد (1379). بحران هویت، فصلنامه مطالعات ملی، سال سوم شماره دهم.

ـ گل‌محمدی، احمد (1381). جهانی‌شدن فرهنگ و هویت، تهران: نشر نی.

ـ گودرزی حسین (1385). مفاهیم بنیادین در مطالعات قومی، تهران: مؤسسه مطالعات ملی.

ـ گیدنز، (1378). تجدد و تشخص، ترجمه ناصر موفقیان، تهران: نشر نی.

ـ ماتیل، الکساندر و دیگران (1383). دایره‌المعارف ناسیونالیسم، جلد سوم، ترجمه کامران خانی و محبوبه مهاجر، تهران: انتشارات وزارت امور خارجه.

ـ مرشدی‌زاد، علی (1379). بقا یا زوال قومیت‌ها در عصر جهانی‌شدن،  فصلنامة مطالعات ملی، سال دوم، شمارة 6.

ـ مقصودی، مجتبی (1380). تحولات قومی در ایران «علل و زمینه‌ها»، تهران: مؤسسه مطالعات ملی.

ـ نواح، عبدالرضا و تقوی‌نسب، سیدمجتبی (1386). بررسی عوامل مؤثر بر تشدید هویت قومی اعراب خوزستان، به‌عنوان یکی از عوامل مؤثر بر چالش‌های استان خوزستان، مطالعة موردی اعراب شهرنشین استان خوزستان، اهواز: دانشگاه شهید چمران.

ـ وبر، ماکس (1374). اقتصاد و جامعه، ترجمه عباس منوچهری و دیگران، تهران: مولی.

ـ وبر، ماکس (1384). دین، قدرت و جامعه، ترجمه احمد تدین، تهران: هرمس.

ـ یوسفی، علی (1380). روابط بین‌قومی و تأثیر آن بر هویت ملی در ایران، تحلیلی ثانویه بر داده‌های یک پیمایش ملی، فصلنامة مطالعات ملی، سال دوم، شمارة 8.

ـ یوسفی، علی (1383). هویت قومی و رابطة آن با هویت جامعه‌ای، تهران: معاونت امور اجتماعی وزارت کشور.

- State, j.S and Burke, p.j. (2003) Asociological approach to self and identity In handbook of self and Identity.

- Stryker and serpe, R.T. (1994) Identity salince and psychological centrality: Equivalent, overlapping,or complementary concepts? Social psychology Quarterly.

- kawazawa, S. (2006). Multiple and mental health in cross culture prespective: the elderly in the united states and japan. Jornal of health and social behavior.  Sociometry.

- Festinger, L. (1954). A theory of social comparision process. Human Relations.

- Alexander, C.N. and Lauderdale, P. (1977) Situated identity and social influence.

- Oberschal. A. (1993). Social movement, Idology, Interst and Identify, Now Brunswick: Tran Saction,

- Owens,T.j, robinson, D.T., and smith-Lovin, l. (2010). Three faces of Identity. Annuel review of sociology. 

- Turner, Janathan H (2003). The Structure of Sociological Theory, California: Thomson, Wadsworth.

- Renée de Nevers, "Democratization and ethnic conflict". Survival, 1993, vol. 35, N 2.

- Yurij Matsievsky.Ethnic Conflicts: Typology Causes and Forms of  Manifeststations. Haykobi ЗАПИСКИ. Том 18. Політичні науки.

- Woodward kath, (2000). Qusetionining Identity: Gender, Class, Nation, london, Routledge, The Open University.