صدور ‌اندیشة انقلاب؛ تأثیر انقلاب اسلامی و امام خمینی(ره) بر مفهوم حکومت مطلوب در‌ اندیشة سیاسی راشد الغنوشی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد علوم سیاسی دانشگاه امام صادق (ع)

2 پژوهشگر دانشگاه جامع امام حسین(ع)و دانشجوی دکتری اندیشة سیاسی پژوهشکدة مطالعات فرهنگی و اجتماعی

چکیده

ظهور پدیدة اسلام‌گرایی در چند دهة اخیر در واکنش به عقب‌ماندگی جهان اسلام در قیاس با غرب شکل گرفت. در این میان یکی از مهم‌ترین توجهات اسلام‌گرایان، مسئلة حکومت مطلوب و الگوهای نظری و عملی آن است. این دغدغه از زمان پیروزی انقلاب اسلامی در ایران و استقرار نظام جمهوری اسلامی مبتنی بر‌ اندیشة سیاسی امام خمینی(ره) نمود بارزتری یافته است. یکی از کشورهایی که در آن اسلام‌گرایان، از انقلاب اسلامی و امام خمینی(ره) تأثیر زیادی پذیرفتند، کشور تونس است. در این کشور، جنبش اسلام‌گرای النهضه و رهبر آن، شیخ‌راشد الغنوشی، از دهة شصت میلادی با دیکتاتوری حاکم در تونس در حال مبارزه بودند که با وقوع انقلاب اسلامی در ایران و آشنایی غنوشی با‌ اندیشه‌های امام خمینی(ره)، روند جدیدی در‌ اندیشه و عمل سیاسی جریان النهضه و رهبری آن در باب حکومت مطلوب به وجود آمد. باتوجه‌به اهمیت موضوع، این مقاله به این پرسش می‌پردازد که مفهوم حکومت مطلوب در ‌اندیشة سیاسی راشد الغنوشی، کدامین تأثیرات را از انقلاب اسلامی ایران و امام خمینی(ره) پذیرفته است؟ مقاله به‌منظور پاسخ‌گویی به این پرسش، از نظریه پخش بهره‌گیری کرده است. یافته‌ها بیانگر آن است که حکومت مطلوب در اندیشة سیاسی غنوشی پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران و تحت تأثیر اندیشه سیاسی امام خمینی(ره) دچار تحول مفهومی شده است؛ به‌طوری‌که در دهة شصت و هفتاد میلادی عمدتاً به دنبال مردم‌سالاری مبتنی بر احکام اسلامی است، ولی پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، به دنبال اسلام به‌مثابه برنامة مشخص اجتماعی برای حکومت‌داری است. مهم‌ترین تأثیر اندیشة امام خمینی(ره)، ارائة چهارچوبی جدید برای پیگیری مبارزات اجتماعی در تونس براساس آموزه‌های قرآنی است و تأثیر اصلی انقلاب اسلامی ایران بر نهضت اسلامی تونس، آشنایی با ابعاد اجتماعی و سیاسی مبارزه برضد استبداد و استعمار می‌باشد.

کلیدواژه‌ها


ابراهیم، محمد و دیگران (1385). جنبش اسلامی، ترجمة جواد اصغری، تهران، اندیشه‌سازان نور.
آقابخشی، علی (1389). فرهنگ علوم سیاسی، تهران، انتشارات چاپار.
ارسطو (1364). سیاست، ترجمة حمید عنایت، تهران، شرکت سهامی کتاب‌های جیبی.
افلاطون (1368). جمهور، ترجمة فواد روحانی، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
ذوالفقاری، محمد (1390). «بازخوانی اسلام سیاسی در تونس»، مجلة پژوهشهای منطقهای، ش 6.
حاتمی، محمدرضا و مرتضی بحرانی (1392). دائرةالمعارف جنبش‌های اسلامی، پژوهشکدة مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
طاهری، ابوالقاسم (1393). تاریخ اندیشه‌های سیاسی در غرب، تهران، نشر قومس.
طالبان، محمدرضا (1388). روششناسی مطالعات انقلاب با تأکید بر انقلاب اسلامی ایران، تهران، معاونت پژوهشی پژوهشکدة امام خمینی(ره) و انقلاب اسلامی.
عالم، عبدالرحمن (1390). تاریخ فلسفة سیاسی غرب از آغاز تا سده‌های میانه، تهران، انتشارات وزارت امور خارجه.
ــــــــــــــــ (1382). بنیادهای علم سیاست، تهران، نشر نی.
عبادی، محسن و سارا شریعتی مزینانی (1393). «تحولات آرای اخوانی‌ها، از حسن البنا تا راشد الغنوشی»، دوفصلنامة علمی-پژوهشی جستارهای سیاسی معاصر، س 5، ش 2.
عبدالی، زانیار و ایوب خضر سوری (1395). «راشد الغنوشی و مردم‌سالاری دینی»، ماهنامة پژوهش ملل، دورة اول، ش 12.
علیخانی، علی‌اکبر و صابر صدیقی (1382). «اسلام و حکومت در اندیشة راشد الغنوشی»، مطالعات خاورمیانه، ش 33.
غلامیان، مهین (1393). بررسی مقایسه‌ای رویکرد بازرگان و غنوشی به دمکراسی، پایان‌نامة کارشناسی ارشد.
الغنوشی، راشد (2001م). مبادی الحکم و السلطة فی الاسلام، مرکز الجزیرة الدراسات.
ـــــــــــــ (1993م). الحریات العامه فی الدولة الاسلامیه، مرکز دراسات الوحده العربیه، بیروت لبنان.
ــــــــــــــ (1389). «راشد الغنوشی و جنبش اسلامی تونس»، ترجمة مریم حیدری و حسین عباسی، پگاه حوزه، ش 298.
ــــــــــــــ (2012م). الدیمقراطیه و حقوق الانسان فی الاسلام، مرکز الجزیرة للدراسات.
ــــــــــــــ (1369). «امام خمینی(ره) و رهبری نهضت‌‏های اسلامی معاصر جهان»، ترجمة سیدهادی خسروشاهی، دوماهنامة کیهان اندیشه.
فارابی، ابونصر (1361). اندیشه‌های اهل مدینة فاضله، ترجمة سیدجعفر سجادی، تهران، طهوری.
فرمانیان، مهدی (1392). پراکندگی سلفیگری و وهابیت در جهان اسلام، مؤسسة مطالعات بنیان دینی، قم.
قادری، حاتم (1378). ‌اندیشههایی دیگر، تهران، انتشارات بعقه.
قاسمی، بهزاد و مصطفی قاسمی (1395). «خوانشی از اندیشة امام خمینی(ره) و راشد الغنوشی پیرامون اسلام سیاسی»، پژوهش‌نامة انقلاب اسلامی، دورة 6، ش 20.
قلی‌پور، رحمت‌الله (1387). حکمرانی خوب و الگوی مناسب دولت، تهران، مجمع تشخیص مصلحت نظام، مرکز تحقیقات استراتژیک، دفتر گسترش تولید علم.
لک‌زایی، نجف، علی‌اکبر علیخانی و همکاران (1390). اندیشة سیاسی متفکران مسلمان، تهران، پژوهشکدة مطالعات فرهنگی و اجتماعی، ج 6.
مارش و استوکر (1390). روش و نظریه در علوم سیاسی، ترجمة امیرمحمد حاجی‌یوسفی، تهران، انتشارات پژوهشکدة مطالعات راهبردی.
مرکز الاستشارات والبحوث (1388). رویارویی نظام حکومتی و احزاب سیاسی در تونس، ترجمة ابوالفضل تقی‌پور و صغری روستایی، تهران، مؤسسة مطالعات اندیشه‌سازان نور.
موسوی، سیدحسین (1390). تحولات خاورمیانه و دلایل تشدید فشارهای امریکا علیه ایران، بنیاد اندیشة اسلامی.
معین، محمد (1363). فرهنگ فارسی معین، تهران، امیرکبیر.
یوسفی راد، مرتضی (1378). «انواع مدینه‌ها در فلسفة سیاسی خواجه‌نصیرالدین طوسی»، فصلنامة علوم سیاسی، س 2، ش 6، ص 136-159.
افکار نیوز، 4 :2:1391
خبرگزاری تسنیم، 18:8:93