نشانه‌شناسی نفوذ در سیاست خارجی ایران (با تأکید بر دهة 1390)

نویسندگان

1 دانشگاه تهران

2 دانشجوی دکتری دانشگاه عالی دفاع ملی

چکیده

مفهوم نفوذ در ادبیات سیاسی و راهبردی ایران مربوط به شرایطی است که نشانه‌هایی از استحالة خزنده در الگوی رفتاری کارگزاران اجرایی و مقامات سیاسی شکل گرفته است. دهة نود «پروژة نفوذ» محور اصلی کنش قدرت‌های بزرگ برای اثرگذاری بر روندهای سیاسی و سیاست خارجی ایران بوده است. در فرایند اثربخشی مفهوم نفوذ در سیاست خارجی، ایستارهای بوروکراتیک و مبتنی بر سازش جای‌گزین ایستارهای انقلابی می‌شود. طبیعی است که فرایندهایی همانند کارگزاران بوروکراتیک و سیاست‌های عملگرایانه نیز جای‌گزین سیاست و کارگزاران انقلابی می‌شود. به‌طور کلی نفوذ در عصر «شبکه‌های اجتماعی» و «فضای مجازی»، براساس نشانه‌های هنجاری شکل گرفته است و هرگونه هنجارسازی می‌تواند آثار و پیامدهای خاص خود را در سیاست خارجی امنیتی ایجاد کند. نشانه‌های نفوذ شکل‌گیری فرایندی است که نیروهای گریزازمرکز در دو جهت ایفای نقش می‌کنند: گروه اول را باید سوژه‌هایی دانست که تحت تأثیر محیط بیرونی در جهت ایجاد تضادهای هنجاری در ساختار سیاسی ایران قرار می‌گیرند؛ گروه دوم مربوط به نیروهایی است که در فضای تضاد ساختاری بر ضرورت‌های کنش بوروکراتیک به مفهوم سازش سیاسی و بین‌المللی تأکید دارند. در این مقاله، هر نیرو یا کارگزاری که زمینه‌ساز ترمیدور باشد، به‌عنوان نماد و نشانة نفوذ تلقی می‌شود. پرسش مقاله به این امر اشاره دارد که «نشانه‌ها، کارگزاران و فرایندهای نفوذ در جهت تغییر نقش ملی سیاست خارجی ایران شامل چه نشانه‌هایی است؟» فرضیة مقاله به این موضوع اشاره دارد که «تضادهای ایستاری کارگزاران کنش بوروکراتیک و انقلابی هدف‌محوری زمینه‌ساز ترمیدور و به‌عنوان نماد نفوذ در سیاست خارجی ایران شمرده می‌شود.» تبیین مقاله براساس روش‌شناسی «استیون لوکس» در قالب «بعد سوم قدرت» به مفهوم اغوا و فریب انجام می‌گیرد.

کلیدواژه‌ها


ارگانسکی، کی. (1355). سیاست جهان، ترجمة حسین فرهودی، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
فولر، گراهام (1373). قبلة عالم: ژئوپلیتیک ایران، ترجمة عباس مخبر، تهران، نشر مرکز.
کاستلز، مانوئل (1380). عصر اطلاعات: قدرت هویت، ترجمة علی پایا و محمدرضا چاووشیان، تهران، نشر نو.
کاظمی، سیداصغر (1370). دیپلماسی نوین در عصر دگرگونی روابط بین‌الملل، تهران، نشر فرهنگ اسلامی.
کاگلی، چارلز و اوجین وتیکف (1382). سیاست خارجی امریکا: الگو و روند، ترجمة اصغر دستمالچی، تهران، دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی.
کالاهان، کریستوفر (1386). چهرة متغیر سیاست خارجی، ترجمة محمود یزدان‌فام، تهران، پژوهشکدة مطالعات راهبردی.
کالینز، جان (1383). استراتژی بزرگ، اصول و رویه‌ها، ترجمة کوروش بایندر، تهران، دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی.
کدی، نیکی و مارک گازیوروسکی (1379). نه شرقی، نه غربی، ترجمة ابراهیم متقی و الهه کولایی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
کرین، بنیتون (1363). کالبدشکافی چهار انقلاب، ترجمة محسن ثلاثی، تهران، نشر نو.
کلاوسون، پاتریک (1378). تحریم‌های امریکا علیه ایران، ترجمة حسین محمدی‌نجم، تهران، دانشکدة فرماندهی و ستاد.
کلر، بریر و پیر بلانشه (1358). ایران: انقلاب بهنام خدا، ترجمة قاسم صفوی، تهران، سحاب کتاب.
کوپچان، چارلز (1383). پایان عصر امریکا، ترجمة گروه مترجمان، تهران، بنیاد فرهنگی غرب‏شناسی.
گادسون، روی (1384). اطلاعات امریکا بر سر دوراهی، ترجمة معاونت پژوهش دانشکدة امام باقر ع، تهران، انتشارات دانشکدة امام باقر ع.
گلشن‌پژوه، محمود (1387). جمهوری اسلامی و دیپلماسی عمومی، تهران، معاونت پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی.
متقی، ابراهیم (1387). رویارویی اسلام و غرب معاصر، تهران، مرکز غرب‌شناسی.
مجردی، سعید (اسفند 1384). «بررسی پیامدهای گسترش اینترنت بر امنیت اجتماعی»، ماهنامة اطلاعات راهبردی، س 3، ش 34.
مرادی، حجت‌الله (1388). قدرت و جنگ نرم از نظریه تا عمل، تهران، نشر ساقی.
میلسن، ژان و همکاران (1388). دیپلماسی عمومی نوین: قدرت نرم در روابط بین‌الملل، ترجمة رضا کلهر و محسن روحانی، تهران، انتشارات دانشگاه امام صادق ع.
نائینی، محمد (1389). مفهوم و ابعاد تهدید نرم در مطالعات امنیتی مندرج در قدرت و جنگ نرم، تهران، نشر ساقی.
نای، جوزف (1387). قدرت نرم، ترجمة محسن روحانی و مهدی ذوالفقاری، تهران، انتشارات دانشگاه امام صادق ع.
هالستی، کی. جی. (1374). مبانی تحلیل سیاست بین‌الملل، ترجمة مسعود مستقیمی و بهرام طارم‌سری، تهران، انتشارات دفتر مطالعات سیاسی-بین‌المللی وزارت امور خارجه.
یزدان‌فام، محمود (1389). «چارچوبی نظری برای تجزیه‌وتحلیل سیاست خارجی امریکا در قبال جمهوری اسلامی ایران»، در: غرایاق زندی و دیگران، تهران، پژوهشکدة مطالعات راهبردی.