نقش دیوان بین‌المللی دادگستری در تحکیم و تضمین امنیت مرزهای میان کشورها

نویسنده

دکتری حقوق بین‌الملل عمومی و مربی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شوشتر (نویسندة مسئول)

چکیده

موضوع امنیت یکی از مواردی است که اهمیت و کارکرد آن درباره مرز کشورها، امری انکارناپذیر است. بروز اختلاف‏های ارضی و مرزی میان کشورها می‌تواند امنیت مرزهای میان آنها و حتی نظم و امنیت عمومی جامعة بین‌المللی را به مخاطره اندازد و زمانی که این اختلاف به بروز درگیری مسلحانه منجر شود، این نقش پررنگ‌تر خواهد شد. در این میان، حل و فصل اختلاف‏های ارضی و مرزی میان کشورها می‌تواند باعث حفظ، اعاده و تضمین نظم و امنیت در مرزها و در کل جامعة جهانی شود. در این تحقیق درصدد هستیم با بررسی اجمالی پرونده‌های ارضی و مرزی مطرح نزد دیوان بین‌المللی دادگستری، که به درگیری مسلحانه میان طرفین منجر شده‌ است، به توضیح نقش دیوان در حل و فصل اختلاف‏های ارضی و مرزی میان کشورها در مسیر حفظ، اعاده و تضمین امنیت مرزها بپردازیم. این تحقیق از نظر هدف، بنیادی و از نظر روش، اسنادی است. پژوهش حاضر، با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، اینترنتی، مقالات، پژوهش‌های لاتین و فارسی و مطالعة پرونده‌های دیوان بین‌المللی دادگستری در حوزة اختلاف‏های ارضی و مرزی میان کشورها انجام شده است. روش گردآوری اطلاعات، به صورت فیش‌برداری با بررسی پرونده‌های دیوان بین‌‌المللی دادگستری بوده است. منبع اختلاف هر چه باشد، وقوع اختلاف‏های ارضی و مرزی میان کشورها، به خصوص اگر به درگیری مسلّحانه میان آنها منجر شود، نظم و امنیت مرزها را مختل می‏کند و بر آن تأثیری منفی می‏گذارد. دیوان بین‌المللی دادگستری، با ابزارهای حقوقی در دسترس و بهره‌گیری از اختیارات و صلاحیت‏های خود، به حل و فصل اختلاف‏های ارضی و مرزی میان کشورها می‌پردازد. دیوان در این مسیر سلسله مراتب: 1. اصل احترام و ثبات معاهدات مرزی؛ 2. اصل تصرّف حقوقی؛ 3. اصل سلطة مؤثر را رعایت می‌کند و با توسل به اصولی همچون استاپل، رضایت، عملکرد بعدی دولت‏ها، انصاف و ... در جهت تضمین اصل ثبات مرزها گام برمی‌دارد. اصل ثبات، سنگ بنای سیستم معاصر حقوق بین‌الملل است و مرزها، به عنوان نقطة شروع روابط میان کشورها که سازندة اصلی این سیستم هستند، نیازمند امنیت‏اند. دیوان بین‌المللی دادگستری به عنوان یک مرجع قضایی بی‏طرف، مستقل و  کارامد با وقوف به وظیفة خود، از همه ابزارهای در دسترس برای حل و فصل اختلاف‏های ارضی و مرزی (به عنوان عامل تهدید امنیتی مرزها) استفاده می‌کند. دیوان با هدف قرار دادن اصل ثبات، در جهت تضمین امنیت مرزها و کل جامعة جهانی گام برمی‌دارد.

کلیدواژه‌ها


ـ اخباری، محمّد و محمدحسن نامی (1393)، جغرافیای مرز با تأکید بر مرزهای ایران، چ 3، تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلّح.

ـ جعفری ولدانی، اصغر (1380)، ایران و حقوق بین‌الملل، چ اول، تهران: پازینه.

ـ حافظ‌نیا، محمدرضا و محسن جان‌پرور (1392)، مرزها و جهانی شدن (با نگاهی کوتاه به مرزهای ایران)، چ اول، تهران: پژوهشکدة مطالعات راهبردی.

ـ حافظ‌نیا، محمدرضاو هادی ویسی (1390)، «تأثیر جهانی شدن بر مرزها «بررسی و نقد آرای نفی مرزی»، مدرس علوم انسانی، برنامه‌ریزی و آمایش فضا، ش 2، دورة 15.

ـ زرقانی، سیدهادی (1385)، «عوامل مؤثر در امنیت مرزی با تأکید بر مرز شرقی ایران و افغانستان»، علوم جغرافیایی، ش‌1.

ـ زرقانی، سیدهادی (1386)، «عوامل ژئوپلتیکی مؤثر بر نقش و کارکرد مرزها با تأکید بر مرزهای ایران»، فصلنامة ژئوپلتیک، س 3، ش 2.

ـ زرقانی، سیدهادی، هادی اعظمی و امین لطفی (1392)، «بررسی شیوه‌ها و سیاست‏های مدیریت مرزها و نقش آن در امنیت مرز، نمونة موردی: مرزهای شرقی ایران (خراسان رضوی – افغانستان)»، مجلّة جغرافیا و توسعة ناحیه‌ای، ش 20.

ـ سنجابی، علیرضا (1378)، «نقش مرزها در یکپارچگی و پراکندگی اجتماع بین‌المللی»، مطالعات ملّی، ش 1.

ـ سیف‌الهی، سیف‌الله (بی‌تا)، «رویکرد نوین بر نحوة تأمین امنیت اقتصادی و اجتماعی مرزها در ایران»، فصلنامة تخصّصی علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی آشتیان، پیش‏شمارة 1.

ـ شاملو، سوده (1393)، نسبیّت احکام دیوان بین‌المللی دادگستری، چ اول، تهران: مؤسسة مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش.

ـ قصری، محمّد (1390)، «بررسی نقش و ظرفیت مرز در تقویت هویت ملّی در عصر جهانی شدن «مورد ایران» »، پژوهش‌نامة نظم و امنیت انتظامی، ش 15.

ـ مجتهد‌زاده، پیروز و حسین ربیعی (1388)، «بررسی الگوهای حل و فصل منازعات و ارائة مدل بهینة حل منازعات سرزمینی»، فصلنامة ژئوپلتیک، س 5، ش اول.

ـ مجتهدزاده، پیروز و حمیدرضا ملک‌محمّدی (1389)، سیاست‏های مرزی و مرزهای بین‌‌المللی ایران، چ اول، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‏ها (سمت).

ـ نامی، محمّدحسن و عزت‌الله عرتی (1392)، تحلیل ژئوپلتیکی مرز ایران و عراق و تأثیر آن بر امنیت ملّی، چ اول، تهران: داناپناه.

ـ ویسی، هادی (1388)، «تأثیر جهانی شدن بر مرزها و اشاعة مرزها در فضای سایبر»، اطلاعات سیاسی‏ـ اقتصادی، ش 268و267.